МУСТА Р.Хашбатын уран бүтээлийн хоёр дахь цомгийг та бүхэнд хүргэж байна.

15 Aduuchin

11 NAmriin Seruun Ungu

10 Ehiin Tuhai Duu

09 NAmrin Ungu

08 Naigal Gol

07 Mongol Busgui

05 Sevhet Bor

04 Aav Eej

03 2 Margaz

02 Baatr Van

01 Tumendee Urguh Duu

Миний аавын анхны уран бүтээлийн цомог

Unur Eej

Миний төрсөн Сант нутаг

Samriin Gurvan Tolgoi

Oroin Chimeg

Minii Nutgiin Baraa

Jolooch Minii Jargal

Gertee Irlee

Gaihmaaraa

Ertnii Saihan

Argagui Amrag

Aav Mini

Husliin Deej

Завхан нутгаас төрөн гарсан алдартан суутан, ажил амьдралын гараанд манлайлагчид, төрсөн нутгынхаа төлөө сайн сайханыг бүтээгчид манай нэвтрүүлгийн хойморь уригдан оролцох болно. Та яг одоо сонс! 

Бидний уриа бол “Мэдлэг боловсролыг эрхэмлэн монголын хөгжилд түүчээлье”

Ярилъця Завханчуудаа ярилцлагын нэвтрүүлгийг та бүхэн долоо хоног бүрийн Даваа, Лхагва, Баасан гарагийн 12 цаг, давталтыг үдшийн 19 цагаас тус тус хүлээн авч сонсоорой. Зочинтой Х.Батсайхан яг одоо ярилцана. Манай нэвтрүүлэг Улаанбаатар хотоос бэлтгэгдэн та бүхний сонорт хүрнэ. 

Ярилъця Завханчуудаа

“Мэдлэг боловсролыг эрхэмлэн монголын хөгжилд түүчээлье”
Элгэн нутаг Завхан радио фм 96.9


Ярилъця Завханчуудаа

Уулсын дундах Улиастай хот
Монгол эх орныхоо баруун хоймрыг эзлэн хангай говь хээр хосолсон 82.4 мянган ам км нутаг дэвсгэртэй гүн ногоон ой, цэцэг алагласан тал, шаргалтан сунайх элсэн говь, туналзан долгиотох дөлгөөн нуур, уулын цэнгэг голууд Завхан сайхан нутагт бий.
Аймгийн төв Улиастай хот 1733 онд сүрлэг уулсын дундах урт хөндий тунгалаг урсгалт Богд, Чигэстэй голын хөвөөнөө байгуулагдан төвлөрч тухайн цагтаа “Ар Бээжин” гэж алдаршиж байсан ажээ. Улиастай хот байгуулагдсан энэ газрыг “чөдөр хэлбэртэй буюу мангасын ходоод” шиг газар төвлөрсөн гэдэг.
Хотгойдын Чингунжав, Ойрадын Амарсанаа, цэрэг Онолт, Улиастайн 2000 цэргийн бослогын нэрт удирдагч Д.Энхтайван, Ардын Хатанбаатар Магсаржав нарын удирдсан ард түмний эрх чөлөөний төлөөх бослого тэмцэл, уулсын дундах буурал түүхт Улиастайд болж байсан нь түүх шастирын хуудаснаа мөнхрөн үлджээ.
Энэ сайхан нутагт байгаль ээжийн урласан олон сайхан урлан бий үүнээс уншигч танд дуулгая.
Жинст хайрхан Алдарт Загастайн давааны чигээс туузран мяралзах Чигэстэйн голын тэртээ алсад сүндэрлэх орой дээр нь “Отго жинстэй малгай” шиг харагдах 10 гаруй метр орчим өндөр хадан цохиотой уулыг “Жинст хайрхан” гэдэг. Нутгийнхан энэ уулыг “Хаан уул” гэж бишрэн хүндэтгэдэг. Завханыхан хаана ч од хийморьтой явдаг нь уул бүхэн нь жинстэй байдагтай холбоотой гэж нутгийн өвгөчүүл хуучилдаг билээ.
Товцог хайрхан Хадган цэнхэр өнгөөр туналзан боргиотож мөрний дайтай Завхан голыг зорин урсах Богдын голын зүүн урд дүнхийх “хэвтэж буй заан” шиг харагдах уулыг Товцог хайрхан гэх ба нутгийнхан “Хатан уул” гэдэг. Бие биенээ харан дүнхийх Жинст хайрхан, Товцог хайрханы дунд сүндэрлэх Хэрэмтэй гэх газар авдар шиг тэг дөрвөлжин чулуу байх.
Энэ чулуун дор хаан, хатан хоёрын дундын хөрөнгө болох алт, мөнгө, эрдэнэсийн зүйлс бий гэлцдэг. 1800 оны эхээр Манзушир бурхныг найман тахилын нь хамт чулуугаар барьж Товцог хайрханы оройд байрлуулсан гэдэг. Энд бас байгаль ээжийн урлал болсон “Залбираа цохио”, “Тавилга чулуу” гэх сонин тогтоцтой цохионууд бий.
Устын 33 агуй Завхан аймгийн Баян тэс сумын тевөөс баруун хойд зүгт 40 орчим км-т 3000 м орчим өндөр сүрлэг харуул байдаг. Энэ ууланд гурван тооны агуй бий гэж нутгийнхан ярьдаг. Харин агуй “сальтай” учир хэн хүн айгаад ойртдоггүй гэнэ. Бас ЗЗ агуйнаас гурваас бусад нь мөнгөтэй гэдэг.
Уст уулын дунд хярд 10 орчим м гүн, найман ханатай гэрийн дайтай хоёр том тогоо ус толиорон байх бөгөөд нэг тогооны ирмэг дээр ганц мод сүглийн сүндэрлэх нь нэн сонирхолтой харагддаг байна.
Дөрвөн цохио Баянтэс сумын нутаг дахь Суурь уулын өмнө сонин тогтоцтой дөрвөн хүний хад бий. 50 м орчим өндөр барзгар хадан цохиог Баржин, түүний өмнө байх тулга хэлбэртэйг Тулгат, үүний урд сүндэрлэх 20 м орчим өндөр эгц босоо хөмөрч тавьсан хундага хэлбэртэйг Цомбон, эдгээрийн баруунтаа 200 орчим урт, 100 гаруй м өндөр сүлжсэн гэзэг шиг харагдах урт хадан товцгийг Гэзэг цохио гэж онож нэрлэжээ.
Дүүхийн хясаа Баянтэс сумын Тэгшийн голын эхний ургамал, ан амьтан байгалийн сайхныг гайхаад баршгүй ээ. Энд Дүүхийн хясаа хэмээх мод ургамал, хад цохио ихтэй сүрлэг нэгэн уул бий. Үүнийг Дүүхийн хясаа гэх ба Цагаанхүүгийн орон гэж нэрлэдэг. Цагаанхүү хэмээх халхын сайн эр энэ агуйд орогнож байсан гэх. Нутгийн сайн газарч хүн л энэ агуйг олдог гэсэн.
Энэ агуйд орвол давчхан замаар дотогш гулгаж ороход цааш уужирч нэлээд явсны дараа мөсөн хонгилууд үргэлжилж асааж барьсан гэрлүүд унтарч амьсгал давчдам гарахаас өөр аргагүй болдог ажээ.
Элсний босго Баянхайрхан сумын Теөнет багийн зүүн хойно араараа дүүрэн модтой, асга хадтай 1000 гаруй м өндөр Зүүн Дүнгээ хэмээх уул бий. Энэ уулын баруунтай Элсэн босго /ирмэглэж босго тогтсон бага шиг элсэн манхан/ хэмээх 30 орчим м гүн, дув дугуй элсэн хонхор байдаг.
Уг хонхрын хүрээг хар мод, эгц эмжин ургасан нь нэн сонин ажээ. Уг хонхроос хэзээ нэгэн цагт аварга могой гарч ирэх гэнэ. Тэр үед уг хонхрын зүүн хойд хадан дээр байх том таван ханатай гэрийн дайтай манжин хэлбэрийн жинс цохио чулуу өнхөрч ирэн цохиж хөнөөх ёстой юм гэнэлээ гэсэн домгийг нутгийнхан хуучилдаг.
Тайх хайрхан Өрсөн шагай шиг цайрах Дөрвөлжин сумын төвөөс хойш 10 гаруй км зайтай газарт говь нутгаас өндөрт тооцогдохуйц 2000 м өндөр уулыг Тайх хайрхан гэдэг. Дөш чулуу Дээрхи Тайх уулын бэлд нэг см-ийг адил тэнцүү хуваасан хэмжээтэй дөш хэлбэрийн чулуунууд байдаг ажээ.
Нутгийнхан тэр чулуунуудаас сонгон авч шил зүсэж үзэхэд яг л шил зүсдэг дархны алмааз шиг байдаг гэж ярилцана.











Уулсын дундах Улиастай хот

Монгол Улсын баруун хэсэгт баруун талаараа Ховд, Увс, хойд талаараа Тува улс, зүүн талаараа Хөвсгөл, Архангай, урд талаараа Баянхонгор, Говь-Алтай аймгуудтай хиллэдэг, 1923 онд байгуулагдсан таван аймгийн нэг юм. Нутаг дэвсгэр нь 82,5 мян.км.кв, хүн ам нь 69672 мянга, Улаанбаатар хотоос 1000  гаруй км зайтай оршдог.
Завхан аймаг нь өөрийн үүсэл хөгжилийн өвөрмөц түүхтэй юм. XYI зууны сүүл XYII зууны эхэн үед эртний монголын зургаан түг түмний нэг Халх түмэн арван хоёр отогтой гэх боловч үнэн хэрэгтээ таван отог халхчууд Өвөрлөгч нутагт шилжин нүүж Арын угуул нутагт долоон отог үлдсэн ажээ. Энэ долоон отог Халхын гурван аймгийг бүрдүүлсэн юм. Халхын зүүн гарт Түшээн хан, Сэцэн хан, Засагт хан аймгийн гэх гурван том засаг захиргааны нэгж XYI зууны сүүл орчимд бүрэлдэн тогтжээ. Үүнээс үзэхэд Засагт хан аймгийн эх үүсвэр энэ үеээс баттай тавигдсан гэж үзэж болно. Энэ үед Гэрсэнз Жалайр Хунтайжийн ахмад хөвгүүн Ашихай Балдан Хунтайж, дэд хөвгүүн Ноёнтой Хатанбаатар, зургадугаар хөвгүүн Далан хөндлөн, долдугаар хүү Самуйбуймаа нар хан ширээг өв залгамжлан сууж байжээ. Ийнхүү 1923 оны сүүлчээр засаг захиргааны нэгжийг ул сууриар нь нэрлэхэд Бишрэлт, Засагт хан аймаг, Хантайшир уулын аймаг нэртэй болж 20 хошуу, 4 шавь нь уул усны нэрээр нэрлэгдсэн сумууд болсон ба хоорондоо нэгдэж зарим нь салжээ. 1931 онд хошуудыг татан буулгаж олон аймаг байгуулах хүртэл оршин тогтносон юм. 
1931 оны 02 дугаар сарын 18-ны өдрийн Улсын Бага Хурлын Тэргүүлэгчдийн тогтоолоор Хантайшир уулын аймгийг татан буулгаж Завхан аймгийг байгуулах шийдвэр гарав. Хантайшир уулын аймгийн Нөмрөг уулын хошуу /Хуучин Засагтхан аймгийн Цогтой вангийн хошуу/, Цэцэн сартуул хошуу /хуучин Засагтхан аймгийн Цэцэн сартуул вангийн хошуу/, Гурван сйахан Жаргалант/ хуучин Засагтхан аймгийн Баатар вангийн хошуу/, Цэцэрлэгмандал уулын аймгийн Отгонхайрхан уулын хошуудаас /хуучин Сайн ноён хан аймгийн Хошууч мэргэн засгийн хошуу/ анх Завхан аймгийг байгуулжээ. Үүнээс хойш завхан аймгийн бүтэц бас өөрчлөгдсөн бөгөөд 1931 онд дахин салж одоогийн Говь-Алтай аймаг, 1933 онд Завхан аймаг нийлж 1940 онд дахин салж одоогийн Говь-Алтай аймгийг байгуулсан ба 1942 онд Гурвансайхан Жаргалант уулын хошуунаас үүссэн Хөхморьт, Дэлгэр, Баян-Уул сумдыг Завхан аймгийн харъяалалаас гаргаж шилжүүлэн өгчээ.
Манай аймагт байгалийн бүх бүс нутаг оршдог бөгөөд 200-гаад түргэн урсгалт гол горхи, 100 шахам том, жижиг нууртай, Отгонтэнгэр, Улаанхаалга, Баянзүрх, Зарт, Хожуул, Улаан эрэг, Баян-сүг зураг, буган чулуу, хүн чулуун хөшөө дурсгалууд, 18 дугаар зууны үеийн цэргийн цайз, худалдаа, наймааны хот, хүрээ, хийд дуган сүмийн туурь, газар тариалангийн ул мөр бүхий 100 шахам түүх дурсгалын өв хамгаалалтад байна.
Аймгийн Төв Улиастай хот нь Зүүн талдаа хангайн нурууны гол оргил Отгонтэнгэр /4031м/, түүний салбар Тарвагатай, /3227м/ Хуримт, Түдэвтэй, Гурван Халтар, Гялгар, Булнайн /2619м/ нуруу, хойд хилийн дагуу Тагнын нурууны салбар уулстай уулархаг нутагтай бөгөөд баруун хэсэг нь гүвээ толгод, гол хөндий зонхилсон хээр тал нутагтай юм. Уулсын хооронд Идэр, Завхан, Тэс, Богдын гол болон Хүнгийн голын өргөн хөндийтэй. Баруун, Баруун урд хэсэгт Монголын их элс, Борхярын элсэн манханууд 100-200 км үргэлжилдэг. Төмрийн хүдэр, цагаан тугалга, алт, зэс, алмаз, молебдений хүдэр, үнэт чулуу, хайлуур жонш, фосфорид, хүдэр, химийн болон барилгын түүхий эдийн баялагтай юм. Ойдоо зэрлэг жимсний нөөц ихтэй. Эх газрын эрс тэс уур амьсгалтай, 1-р сарын дундаж темп -20ө -30өС, монголд хамгийн хүйтэн өвөл /Тосонцэнгэлд/ -53өСхүрч байв. 7-р сард 13ө -22өС, жилд өндөр уулсаар 400 мм, баруун хэсгээрээ 80-100 мм, ихэнх нутгаар 200-260 мм тундас унадаг. Тус аймаг нь говь хангай хосолсон нутаг дэвсгэртэй ба 189 гол горхи, 91 нуур, төрөл бүрийн халуун хүйтэн рашаан бүхий 40 гаруй байгалийн үзэсгэлэнт газартай, цаашид аялал жуулчлал хөгжүүлэх боломж, хэтийн ирээдүй сайтай юм.
Завхан аймгаас улс орны хөгжилд түүхэн дорвитой хувь нэмэр оруулсан хутагт хувилгаад, төр нийгмийн зүтгэлтнүүд, соёл урлагийн алдартнууд, улсын болон хөдөлмөрийн баатар, гавъяатууд хэдэн арав, зуугаар төрсөн нь үнэхээр бахархалтай юм. Эдгээрээс Монгол улсын Ерөнхий сайд асан Жалханз хутагт С.Дамдинбазар, Дилов хутагт Б.Жамсранжав, Монгол улсын Ерөнхийлөгч Пунсалмаагийн Очирбат, Нацагийн Багабанди, дорнын их яруу найрагч Б.Явуухулан, төрийн соёрхолт зохиолч Л.Ванган нарыг онцгойлон дурдууштай.
Хойд хэсгээрээ өвөлд зузаан бүрхүүл тогтдог. Завхан, Идэр, Тэс, Мухар, Хүнгий голууд тэдгээрийн цутгалд Борх, Яруу, Ширээ, Чигэстэй, Буянт, Шар-Ус, Төмөрт, Зарт, Цэцүүх, Хос зайгал, Зүйл, Улиастай, Чулуут, их, бага Богд гэх мэт гол, мөрөн, Хар дөрөө, Тэлмэн, Бүст, ар Бадархундага, өвөр Бадархундага, Ойгон, Чандманы хар, Баян, Холбоо, Хөх нуур, Цагаан нуур зэрэг нууруудтай. Отгонтэнгэр уул нь мөнх цастай, Усны эрчим хүчний нөөц их. Өндөр уулын, тайгын, ойт хээр, хээрийн, хуурай цөлжүү хөрстэй, хээрийн олон хэв шинжийн ургамалтай. Хангай Булнай, Тагнын нуруу тэтдээрийн салбар уулсаар шинэс, Тарвагатайн нуруу нь хушин ойтой. Баавгай, зэрлэг гахай, бор гөрөөс, буга, аргаль, янгир, ирвэс, чоно, үнэг, хярс, мануул, дорго, шилүүс, туулай, чандага, тарвага, цагаан болон хар сүүлт зээр зэрэг ан амьтантай. Ойн болон өндөр уулын, тал хээрийн, нүүдлийн шувуу ирдэг. Хойлог, Ятуу, хур сойр, хун, хотон, нислэг сар, тас, шонхор зэрэг ховордсон шувууд бий. Хар болон Баян нуурт загас маш элбэг байдаг.
Мал аж ахуй болон газар тариалан эрхлэхэд илүү тохиромжтой, үржил хөрс бэлчээр сайтай голуудын хөндий тал хээр нутагт хүн ам нэлээд шигүү суудаг. Тосонцэнгэл сум нь хотожсон суурин юм. Баянзүрх, Зарт, Цэцүүх, Отгонтэнгэр, Улаан хаалга, Борбургас, Даян зэрэг амралт сувилалын газруудтай. Таван хошуу малтай бөгөөд хониороо улсад дээгүүр байранд ордог. Тулман хөхт ямаа, Булнайн сарлаг, Тэсийн голын адуу, Сартуулын ууцан сүүлт хонь, ноолуурын хар ямаа, Талын улаан үхэр зэрэг нутгийн үүлдрийн шилмэл мал зонхилон өсдөг. Тэс, Идэр, Богдын голын хөндийд төмс, хүнсний ногоо чацаргана тариалдаг.
Улиастай хотод томоохон клиник эмнэлгүүдтэй, арван жилийн сургууль, Мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн төв, Хөгжим бүжгийн коллеж, МУИС-ийн харъяа Эдийн засгийн сургууль, Орхон их сургуулийн салбар, зохиогчдын болон урчуудын салбартай. Майхан уулын ам, Донойн хөндийд олон улсын чанартай нисэх онгоцны буудалтай. Түүх соёлын дурсгалаар арвин, Манжийн амбан сайдын хэрэмний туурь байдаг. Хөгжимт драмын театр, орон нутгийн судлах музей, номын сан, Б.Элдэв-Очир, Б.Дорж, Б.Явуухулан нарын хөшөөтэй, биеийн тамир спортын барилга байгууламжтай. Барааны болон хүнсний томоохон захууд, хэд хэдэн сүм хийдүүд ажиллаж байна.
Мал сүргээ өсгөж тавдугаар таван жилд мал өсгөх улсын хөдлөшгүй төлөвлөгөөний 1974 оны даалгаварыг нийт малын дүнгээр болон мах, ноос, улсын бэлтгэл, хадлан тэжээл, хашаа барих, бэлчээр усжуулах төлөвлөгөөг биелүүлж өндөр амжилт гаргасныг тэмдэглэж БНМАУ-ын АИХ-ын Тэргүүлэгчдийн 1973 оны 2 дугаар сарын 27-ны 53 дугаар зарилгаар Завхан аймгийг “Хөдөлмөрийн гавъяаны улаан тугын одон”-гоор шагнажээ.


Завхан аймгийн товч танилцуулга

Элгэн нутаг Завхан радиогийн сан хөмрөг 

003 Ugluunii Mend

Шинэ жил хаяанд ирлээ

Будрах цасны мөнгөн ширхэгтэй, хундаганы жингэнэх чимээтэй буурал сахалт өвлийн өвгөнтэй бүжин наадах цасан охидтой дэггүй хөөрхөн буратиногийн хамт шинэ, он шинэ жилээ угтахыг хүсвэл манай хамт олон та бүхэнд үйлчлэхэд бэлэн байна. 

Алдрай бяцхан үрсээ баярлуулах баярын захиалгыг 7046 2266, 8901 9911 утсаар хүлээн авч байна. 

Он цаг нисэн нисэн ирнэм 
Орь санаандгүй Он цаг яаран нисч ирээд шинэ оны үүдийг нээлээ. 


Элгэн нутаг Завхан радио 96.9


Shine Jil Irlee 96.9 Radio

Batsaikhan Khashbat was born in August 10th in 1983. He studied at “Zokhiomj” Institute in Ulaanbaatar, where he got the bachelor degree in journalism in 2004. He worked as the president of Mongolian Students’ Union, a coordinator of UN Youth Advisory Committee. After that he became a specialist of Ministry of Education, Culture and Science of Mongolia. Getting the Master Degree in Journalism in 2014, he became the Vice Chairman and Director of Mongolian National Council for Education Accreditation (MNCEA) in 2013.
Batsaikhan is working to improve quality of education services on the basis of cyclical assessment of Mongolian higher education system and establish an Internal Quality Assurance System with ADB, Erasmus+, INQAAHE, APQN, ASIIN, and ACBSP .
He is an initiator of the book projects, 7 Habits of Highly Effective College Students and The Student Guidebook 2007-2016. He has been a member of Global Shapers Community Ulaanbaatar Hub since 2011. He and his team raised $100,000 for Mongol Ger (Mongolian Yurt) project which is aimed to bring nomadic culture and vital life skills to urban school children. He was selected for World Youth Congress 2014 as delegate which was held in Sri Lanka.
Batsaikhan was awarded the Order of Polar Star of Mongolia, in accordance with a decree by President of Mongolia Elbegdorj Tsakhia. The Order of Polar Star of Mongolia was given to him for contribution to Mongolian higher education sector and the student-soldier project.
He is passionate about sport. He is a vice president of Mongolian Students Sports Federation and a member of the education committee at International University Sports Federation (FISU). He was selected as a leader of team Mongolia Summer Universiade and Winter Universiade.
Source; http://globalshapers.mn/?page_id=479

Batsaikhan Khashbat (Хашбатын Батсайхан)

Popular tracks