Lè yap pale de kota, nou dwe wè l kòm « yon pousantaj yon moun, yon oganizasyon, yon enstitisyon oswa yon peyi fikse sou yon bagay. Lè nan sa ki gen a wè a patisipasyon politik fanm, yo evoke tèm sa, li ranvwaye a yon mezi espesyal pou yon bout tan ki ede korije inegalite ki ekziste ant fanm ak gason nan lavi piblik yon peyi. 
Se Konvansyon sou Eliminasyon tout fòm Diskriminasyon sou Fanm – ke Ayiti te ratifye nan lane 1981 ki garanti l nan atik 4 li. Byen antandi, lòt enstriman tankou Platfòm aksyon beijing, Akò Kito e patikilyèman amandman ki te fèt an 2012 nan konstitisyon an – garanti l tou.
Espesyalis yo pale de 2 kalite kota fanm :
1.	Kota kandida yo 
2.	Kota rezèvasyon plas.

Kota Politik Fanm

Depi 1968, pa janm gen yon candida repibliken pou mezon blanch ki jwenn plis ke 13% vot afwomeriken yo. Nwa yo an grand majorite, toujou panche vè demokrat yo. Pouki se konsa sa ye ? Poutan, Pew Research Center konstate ke 1/4 nan demokrat nwa yo idantifye tèt yo kòm konsèvatè e 43% kòm modere.  Antouka, li enkoyeran ke yon si gran pati de elektè nwa pa ka osi demokrat pandan ke yo ideyolojikman diferan de pati demokrat la.

Nwa:Demokrat

Jistis sosyal se yon prensip politik e moral ki gen pou objektif pemèt moun kap viv nan sosyete yo genyen menm dwa e asure sa yo rele solidarite kolektiv la, kote distribisyon richès yo ant manm nan sosyete a ap fèt yon manyè ekitab/ san fòs kote, kit richès la materyèl kit li senbolik. Jistis sosyal la se avan tou yon refleksyon sou inegalite, men sitou sou sa yo konsidere kòm enjis e ki merite korije nan sosyete yo.

Jistis Sosyal

An jeneral, gen pou pi piti 6 wòl ou fonksyon sosyete sivil la ka jwe :
a-	Premye a se yon fonksyon de Pwoteksyon ;
b-	Dezyem nan, se yon fonksyon de kontwol ;
c-	Twazyem nan se yon wòl de Patisipasyon ;
d-	Katriyèm nan se Alèjman Leta ; 
e-	Senkyèm fonksyon an, se demokratizasyon ;
f-	Anfen, e sizyèman se yon wòl regleman oubyen jesyon konfli.

Sosyete Sivil

Lè yap pale de endistri kiltirèl ak kreyativ, sa evoke yon asanm sektè ke objektif yo se pwodui ou repwodui, fè pwomosyon, distribiye ou komèsyalize byen, sèvis ak aktivite kiltirèl, artistik e patrimonyal. Sektè sa lajn anpil e l kreye anpil opòtinite. Liv, mizik, fim, espektak, art vizyèl pou n site sa yo sèlman jenere anpil lajan e sibtilman, bay anpil pouvwa.
Kisa nou fè pou endistri sa lakay nou ? De kisa atis nou yo, talan nou yo viv? Ki plan ki gen pou yo?  Ki espas ki kreye pou fè wè e dekouvri yo?

Enpotans Kilti Nan Politik

Opozisyon deziye yon ansanm pati oubyen gwoupman politik, mele ak moun enfliyan ki pa dakò ak aksyon yon gouvènman ap poze. Nou jwenn opozisyon tout kote, nan tout rejim e depi toujou. Suivan moman an, suivan kontèks la, suivan rejim nan... li pran yon fòm. Se sa-k fè, gen diferan tip opzisyon.

Opozisyon

Avan 1915, nou ka pran moun tankou Jean Chrisostome Imbert ki te minis finans pandan 40 an, prezidan pwovizwa 5 fwa, denye a an 1843, li pase 9 mwa sou pouvwa. 
Lot ekzanp se Boisrond Canal. Misye prezidan pwovizwa 4 fwa e li eli prezidan yon fwa. Li met moun sou pouvwa, konsa l jete yo tou. Li domine sèn politik la pandan omwen 40 lane. Canal se pètèt youn nan pi gwo stratèj listwa politik peyi a konnen.

Lonjevite Politik

Gen anpil moun ki kwè ke lèzòm, pa nati, vyolan. Mètriye menm. Nan sans, son bann animal sosyal danjere. Moun ki soutni tèz sa yo, chita sou rate resous yo nan mond lan, ki vin fè moun yo toujou nan konpetisyon, toujou ap goumen – ki vin fè yo fini pa tounen dèzèt mètriye. E kòm se moun ki fè politik la, yo vin pratike aktivite sa a ak tout tandans letalitè ke yo devlope a. Se sak fè, alorijin, premye teyorisyen politik yo te plase vyolans lan nan won sant politik la. Soti nan Platon, pase pran Aristote, monte nan Machiavel, Hobbes, Locke, Marx elatriye… politik la rete yon aktivite ki pa mache san vyolans.

Eske Politik Ka Nonvyolan?

Youn nan tipoloji sou kesyon altènans politik la, etabli twa (3) fòm li ka pran  :
1-	Genyen Altenans politik ‘’absoli’’ lè ke sitwayen yo pran pouvwa a nan men gouvenmen an  epi konfye li ak opozisyon an / ni nan nivo ekzekitif, ni nan nivo lejislatif ;
2-	Genyen Altenans politik ‘’relatif’’ lè ke sitwayen yo se swa nan nivo egzekitif yo chanje pouvwa a oubyen nan nivo lejislatif ;
3-	Epi gen Altenans politik ‘’medyatize’’ loske sitwayen yo chanje pouvwa se vre, men pa gen oken pati politik ki rive ranpòte majorite absoli syèj yo.

Altènans Politik

Ekspresyon dwazimen an jwenn orijin li nan doktrin ki rele Liberalism lan. Libète ekonomik ak politik, propriyete prive se kek nan dwa doktrin sa estime ke chak moun dwe genyen. Nan filozofi Politik, se John Locke, filozof anglè ki anonse koze ‘’dwazimen’’ an lè l te parèt ak liberalism lan ki plase libète moun kòm premye misyon Leta genyen, an opozisyon a monachi absoli a ke Thomas Hobbes, yon lot filozof te elabore kote ke Leta te tou pisan epi moun yo pat gen libète.

Dwazimen

Daprè listwa, orijin anrichisman ilisit la remonte a lane 1936, lè yon senatè ajanten yo rele Rodolfo Corominas Segura te kite lakay li, pran tren soti Mendoza pou li ale nan kapital la, Buenos Aires, epi se la li tap koute yon ajan piblik kap etale kantite byen li fè depi l nan pòs li a, yon fòtin ki, selon Corominas, an okenka pa ka lejitim. Se bagay sa ki ta pral enspire senatè a, jouk li depose yon pwopozisyon lwa ki mande pou gouvènman ajanten an penalize ajan piblik ki genyen yon patrimwàn ke l pa ka pwouve sous lejitim li.

Anrichisman Ilisit

Roudy Stanley PENN est politologue, Directeur général de PoliticoTech et présentateur de Politoscopie, une rubrique radiophonique parue du lundi au vendredi sur Caraibes FM.

Politoscopie

Popular tracks