یکی از دلایل پنهان کردن زندانی شدن والد از کودک، نگرانی از داغ ننگ زندان است. برخی خانواده‌ها برای محفوظ نگاه داشتن کودک از تبعات داغ ننگ، حقیقت را از کودک پنهان می‌کند.
برای اقدام فراگیر و موثر برای حمایت از کودکان زندانیان، شنیدن تجربه آن‌ها و شاهدان اهمیت دارد. 
آیا شما چیزی مبنی بر تفاوت زندانی بودن زنان با مردان شنیدید یا تجربه کردید؟ 
آتنا دائمی: 
ما چیزی به عنوان حمایت قانونی نداریم. انجمن حمایت از خانواده‌های زندانیان نیز عملا هیچ کاری نمی‌کنند. من در طول هفت سال حبس شاهد حمایت از خانواده زندانیان نبودم. این که زندانی در زندان کودکش را به دنیا می‌آره. اما حتی امکانات عادی مثل پوشک یا شیرخشک را هم ندیدم که در اختیار بگذارند. 
نگاه به زندانی مهم است که چطور باشد. نگاه و در ادامه، نوع برخورد با زندانیان مختلف اتهامات سیاسی یا جرایم عمومی متفاوت است. 
مثلا فرض کنید زندانی با اتهام هواداری سازمان مجاهدین در زندان است و کودک او در بیرون. فضای منفی علیه سازمان مجاهدین، که حتی ممکن است منجر به فحاشی نسبت به مادر کودک شود. می‌توانید تصور کنید که این نگاه منفی چقدر می‌تواند روی کودک تاثیر بگذارد. 
موضوع دیگر این هست که قانون امکان ملاقات کودک و مادر زندانی را پیش بینی کرده است. اما در زندان اوین، در این باره چالش داشتیم. کودک برای ملاقات حضوری با مادرش، شاهد انواع درگیری و فشار بود و در موارد زیادی اجازه نمی‌دادند. پیگیری زیادی کردیم تا روز جداگانه‌ای برای ملاقات حضوری کودک و مادر در نظر گرفته شود. فرض کنید خانواده‌ای پنج نفره عزیزی در زندان دارند. زندانی می‌خواهد در باره مسایل حقوقی و سایر موضوعات با دیگر اعضای خانواده صحبت کند. کودک هم باید همه این‌ها را بشنود. برای همین تلاش شد تا این روز جدا گذاشته شود. حتی تلاش کردیم تا کودک بتواند بدون نظارت دوربین‌ها، مادرش را بدون حجاب ببیند و با او وقت بگذراند. اما این امکانات به خاطر اعتراضی که در بند شکل گرفت، از سوی مسئولان زندان لغو شد. کودک هم شاهد این برخوردها بود و به او احساس شرم وارد می‌شد. شاید جواب سوالش را هم نداشته باشه که چرا با مادرم چنین برخوردی می‌شود. بار ها شاهد بودیم که کودکان با حیرت شاهد درگیری بر سر مسایل مختلف در سالن ملاقات بودند و از آن‌ها هیچ حفاظتی نشده بود. 
کاملا درسته که هر چه بیشتر از تهران دور می‌شویم، شرایط بدتر است. وقتی حتی خود رییس زندان کودکی که بیرون از زندان است را به زندان می‌آورد تا همراه مادر باشد و به دادگاه برود تا قاضی دلش به رحم بیاید و حکم سبک‌تری بدهد، می‌بینید که چقدر ظلم به کودک مضاعف است. تحقیرها در آن شهرهای دورتر از تهران خیلی بیشتر است. در زندان اوین، هیچ ماموری جرات نداشت که جلوی دیگران کودکی را تحقیر کند. اگر در مورد کودکان زنان کرد، برخوردی می‌کردند، همه ما جلویشان می‌ایستادیم. البته همان طور که گفتم، بسته به جرم کودک، نگاه مامور با کودک متفاوت بود. ولی در عمل به راحتی نمی‌توانستند برخورد نامناسبی کند. اما در زندان شهرستان‌ها اینطور نبود. مثلا آن نگاهی که شرع و قانون در مورد زن داره، این که زن وظیفه نگهداری از کودک را دارد، و حالا زن در زندان است، مدام این را به کودک یادآوری می‌کردند: «مامانت چرا زندانه؟ به تو توجه نکرده؟ خوب، می‌موند بالای سر بچه‌هاش.» خشم را نسبت به مادرش تولید یا بازتولید می‌کردند. در زندان لاکان، من رفتار آن کودکی را که داخل بند آوردند، با مادرش می‌دیدم که گاهی با او از سر خشم رفتار می‌کند. تخت کناری من بود و صحبت‌هاش رو با مادرش می‌شنیدم: «چرا این کار رو کردی؟ چرا اینجایی؟» سوال مشابه این را فرزند نرگس محمدی هم از او پرسیده بود: نمی‌شد فعالیت اقتصادی بکنی، فعالیت مدنی نکنی؟ 
این نگاه باعث می‌شه کودک مادر را مقصر بداند.

داغ ننگ و خانواده زندانیان: زن بودن در زندان‌های جمهوری اسلامی ایران - آتنا دائمی

انسیه دائمی در این نشست از تجربه کودکان با والد زندانی جرایم سیاسی و همچنین جرایم عمومی گفت و توضیح داد شاهد موارد متعددی بوده که کودک به خاطر نوع برخورد خانواده، اطرافیان و رسانه‌ها، سطح متفاوتی از انگ اجتماعی را تجربه کرده است. او گفت: زندانی داشتیم که خانواده و رسانه او را کاملا بیگناه می‌دانستند. کودک نیز تمام قد پشت والد زندانی‌اش می‌ایستاد. با دیگران در سالن ملاقات ارتباط بهتری برقرار می‌کرد. در مواردی که از او در رسانه‌ها بیشتر هم صحبت می‌شد، از طرف زندانبانان و سایرین هم با احترام و البته ترحم بیشتری هم با او برخورد می‌شد. زندانی هم داشتیم که خانواده‌اش رفتارش را زیر سوال می‌بردند. کودک هم نمی‌توانست پشت مادرش بیایستد. گوشه‌گیر بود و حتی کمتر به ملاقات می‌آمد.

تجربه کودکان زندانیان: همدلی کمتر، انگ اجتماعی بیشتر - انسیه دائمی

انسیه دائمی، مدافع حقوق بشر و خانواده زندانی سابق، با بیان تجربیاتش از ملاقات با خواهرش در زندان‌های اوین، قرچک و لاکان رشت، از تفاوت‌هایی که بین خانواده و کودکان زندانیان اتهامات سیاسی و عمومی شاهد بوده صحبت کرد. او توضیح داد که چطور عوامل مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، شرایط کودکان خانواده جرایم عمومی را برای مواجهه با ترامای جدایی از والد و حفظ رابطه با او دشوارتر می‌کند.

رنج مضاعف کودکان خانواده زندانیان جرایم عمومی - انسیه دائمی

مهرک کمالی، جامعه شناس، توضیح می‌دهد که کودکان زندانیان در حالی انگ را تجربه می‌کنند که زمینه‌های مادی و معنوی برچسب زدن، انگ زدن و عوامل توضیح دهنده آن بر اساس تئوری‌های رایج در مورد کودکان وجود ندارد. او همچنین به چالش‌های خاص خانواده زندانیان جرایم عادی و سیاسی اشاره کرد و توضیح داد چطور موضوع انگ در مورد کودکان پیچیده و چند جانبه است.

تجربه انگ کودکان خانواده زندانیان بدون وجود زمینه‌های مادی و معنوی انگ - مهرک کمالی

شیما بابایی، روزنامه‌نگار، از تجربه خودش از دوران نوجوانی می‌گوید، از این که چطور انگ زندان، خانواده او را وادار به پنهانکاری می‌کند، چطور اطرافیان و دوستان آن‌ها را منزوی می‌کنند، چطور پنهانکاری بار و فشاری بر دوش او می‌شود. او فعالیت‌های حقوق بشری خود در حال حاضر را به خاطر تجربه کودکی‌اش و پاسخ به این سوالات می‌داند که چرا با کودکان چنین رفتاری می‌شود؟ چرا زندان؟ چرا اعدام؟

چراهای ذهن کودک دارای والد زندانی - تجربه شیما بابایی، روزنامه‌نگار

طناز کلاهچیان، حقوقدان، با تفکیک زندانیان جرایم عمومی به جرایم عمد مانند قتل و غیرعمد مانند مسایل مالی، و همچنین تفکیک زندانیان سیاسی به اتهامات مرتبط با آزادی بیان و اندیشه و اتهاماتی که به فعالیت‌ها یا مسلحانه نسبت داده می‌شود، سطح انگ و فشاری را که خانواده و کودکان افراد زندانی تجربه می‌کنند، متفاوت ارزیابی می‌کند. او در ادامه توضیح می‌دهد که چطور قانون نه تنها از کودکان زندانیان در هیچ کدام از موارد حمایت نمی‌کند، بلکه به دلیل قوانین ضدزن، شرایط را برای زنانی که همسران‌شان در زندان هستند و کودکان‌شان سخت‌تر هم می‌کند.

انگ زندان بر دوش کودکان زندانیان؛ جایی که قانون هیچ حمایتی نمی‌کند - طناز کلاهچیان

آتنا دائمی، در جمع‌بندی صحبت‌های خودش و با شاهد آوردن از تجربیاتش در برخورد با زندانیان مختلف، آموزش خود و جامعه را بهترین اقدام برای جلوگیری از آسیب‌دیدن بیشتر کودکان و گام برداشتن در مسیر انگ‌زدایی قلمداد می‌کند.

آموزش، بهترین اقدام برای جلوگیری از آسیب دیدن بیشتر کودکان - آتنا دائمی

انسیه دائمی در جمعبندی صحبت‌های خودش، نبود نهادهای حامی، از جمله حمایت‌های روانی مرتبط با شرایط کودکان دارای والدین زندانیان را یکی از مهم‌ترین چالش‌های این خانواده‌ها و کودکان قلمداد می‌کند. او تاکید می‌کند برخی از خانواده‌های زندانیان سیاسی، به خدمات محدودی دسترسی دارند. اما این خدمات به شکل فراگیر وجود ندارد.

نبود نهادهای حمایتی، کمبود خانواده‌ها و کودکان زندانیان - انسیه دائمی

مهرک‌ کمالی با توضیح‌ اینکه انگ زدایی از زندان جز با حمایت و اقدام مستمر و دقیق گروه‌های مردم نهاد محقق نخواهد شد، دستیابی به این هدف در ایران را به دلیل محدودیت‌های موجود برای نهادهای مدنی و تشکل یابی، بسیار مشکل ارزیابی کرد.

راه دشوار انگ زدایی از زندان در ایران: آموزش از طریق گروه‌های مردم نهاد - مهرک کمالی

طناز کلاهچیان، ابتدا با اشاره به برخی تجربه‌های کودکان دارای والدین زندانی، توضیح داد که چطور اعضای جامعه، از نبود والدین به عنوانی ابزاری برای فشار به کودک استفاده می‌کنند. او همچنین با تایید این نکته که جامعه مدنی در ایران تحت فشارهای امنیتی است، گفت هر اندازه تلاش و پایداری این نهادها قابل تقدیر است.

جامعه آموزش دیده، راه خودش را برای انگ زدایی از زندان پیدا می‌کند - طناز کلاهچیان

Radio interview conducted by James Cullingham on TODAY’S EMISSION, part of Trent Radio’s “Activists in Exile” series.

Hamed Farmand discussed his activism in the field of children’s rights, focusing on the unique challenges faced by children with incarcerated parents.

James Cullingham, the interviewer, is an educator, filmmaker, and journalist based in Nogojiwanong (Peterborough), Ontario. More about his work can be found at tamarackproductions.com.

Prisoner Nomberziro

Popular tracks