دُتِ گَودَه‌ای یا اولین دُت از ابراهیم منصفی

متن ترانه:

اوّلین دُت، اوّلین زن، اوّلین یارُم تو بُسِّش
avvalin dot avvalin zan avvalin yârom to bosseš
اوّلین گلبوتِه ی غم، اوّلین خارُم تو بُسِّش
avvalin golbuteye γam avvalin xârom to bosseš
اَز مِه لحظِه ی که نگاهُم ، اَ چَشِ مستِ تو واکَت
az me lahzey ke negahom a čaše maste to vâ kat
هستی و بود و نبودُم، اَ زِرِ دست تو واکَت
hasti o bud o nabudom a zere daste to vâkat

راحتِ جونُم تو هِسِّش، دینُ ایمونُم تو هِسِّش
râhate junom to hesseš din o imunom to hesseš
لیلی نامهربونِ روح مجنونُم تو هِسِّش
leylie nâmehrabune ruhe majnunom to hesseš
بهترین کار مو هِش تو، آخرین یار مو هِش تو
behtarin kâre mo heš to âxarin yare mo heš to
اوّلین مهتاب روشن، تِه شُو ِتار مو هِش تو
avvalin mahtâbe rowšan te šowe tare mo heš to
مو همیشَه مبتلاتِم، مو همیشَه جون فَداتِم
mo hamiša mobtalâtem mo hamiša jun fadâtem
تو مُگَه بَر مو غریبَه، مو همیشَه آشناتِم
to moga bar mo γariba mo hamiša âšenâtem

مو خَزون اَندر خَزونِم، تو بهار اندر بهارِش
mo xazun andar xazunem to bahâr andar bahâreš
مو چُنِ خار بیابون، تو گُل سرخ اَنارِش
mo čone xâre biâbun to gole sorxe anâreš




اولین دُت | بازخوانی ترانه بستکی (گویش گوده‌ای)| اجرا: احمدرضا نبی‌ زاده

متن ترانه اول: 

ماشین دَک‌دَکی
خان بستک سُوارن
ماشین دَک‌دَکی
رفت اَ لَردِ چَکی
مَئرضا خان سُوارن
والله خان نَکی
خانِ بستک سُوارن
مَرضا‌خان نَکی 

ای یارُم بِدا
دلدارُم بِدا
مو که میل تو اُم بُدو
سزاوارِم بدا
مو که میلِ تو اُم بُدو
گرفتارِم بدا 
...
اِنِه یار نَکی
دُتووی بستکی
ناز و غمزَه شَبارِن
خریدارِم بِدا
 ...
برنج و ماشکِن
حق‌شناس مُر بستکن
ماشینش هِن اِنترناش
مُگَه وَ دک‌دکِن
رانندش هِن جعفرِ کور
مُگَه وَ دک‌دکِن 
...
متن ترانه دوم:

بِدا اَی یار جانی
مَکو نامهربانی
ناوامُنیت مُگَه اِندِه
اِ بازارِ جوانی
 
بَرناگردیت جوانی
دور‌ه‌ی خان‌خانی
نُنِ دونَه‌ی یَه قِرنی
ده‌تا یَک تومانی 

کبوتروار اَگَردِم
به دور یار اَگَردِم
دل و جونُم تَقُربون
مَکو تو سرگرانی 
... 
یادِ خَشِ جوانی
رفتُم اَ مَمَد‌خانی
هیشدُنگ‌ اُی‌زُت اَ باکِلَه
چه‌خَش شَه‌ تَش نَه بانی 

شون زُت جُفتی و عَلمانی
زِنیَه محلَه‌ خانی
چَندی جُوُنگ اَرقصِدِن
داییَه محله‌ خانی
چَندی جُوُنگ اَرقصِدِن
داییَه مَلخو خانی


یادگار بستک | احمد غیرت       Yadegare bastak | Ahmad Gheirat

بخشی از گذشته‌ی هرمزگان و جنوب ایران به دسترنج و آواهای سواحیلی و مردمان آفریقایی‌تبارش گره خورده است.‌ چه در رقص و دلخوشی و چه در غربت و غم، لحن و نواهایشان تاثیر بی‌چون و  چرایی بر موسیقی جنوب ایران داشته‌ است. جاسم آبکار در اجراها و بازخوانی‌های  خلاقانه‌اش به گویش بندری این میراث را زنده و جلوه‌گر نگه‌می‌دارد. زنده‌باد او که حالا سال‌هاست در سوئد زندگی می‌کند. 

متن ترانه:

روخونَه ای‌واردِن مُی چَلی
داغ وَ دل پامنجلی
منجلی که شیرازیِن
گِردِ لُوی مرواریِن

بِی.. کی زَدِن 
حُسین مَسِین ای‌زَدِن
وا چی زَدِن وا چی زَدِن
وا کهنه‌شمشیر ای‌زَدِن

اَلَل مَکارا کو کو 
به زنگبار آ

بشنوین ای حکایت 
حکایت تورک و آدم
نه بشنوید ای گپ‌شُوون
که شَگُتَه بی‌بی‌گپون
که شَگُتَه غایه‌ی خُو رو گُفارَه
یکَ ستاره دو سَتاره مِیون سیصد ستاله
یکی جمال‌دینه یکی کمال دینه
... که اگَردِت رو برنجون
اَکُن شمشیربازی
اَزَن گردُنِ کاضی
دگه ملاحسن دوماد اَبو
پَنگِ سرش کَمار ابو
آتیش اَکِیت نهَ‌کون نَری
استخر ...
...زک بخاری








الَل مَکارا | فولکلور هرمزگانی | جاسم آبکار   Jasem Abkar | Hormozgan Folklore

از میان همه‌ی ترانه‌های ابرام این اجرای دهه‌‌ی شصتی صریح‌ترین ترانه‌ی او در اعلام یک موضع‌گیری سیاسی است.‌ موضعی که گاه بی‌چون و چرا و بی‌کم‌و‌کاست و با صدای بلند باید آن را اعلام کرد. و او در آن روزهای سیاه اعلام کرد. روزهای سیاه ما اما تمامی ندارد و از ماهی به ماهی و فصلی به فصلی به فصلی و سالی به سالی کِشیده می‌شود. سر می‌کنیم در بی‌کسی و بی‌چشم‌اندازی به امید این که رو‌زی خون‌ِ کفِ خیابان توی گلوی جلاد گیر کند و پس بیفتد و  بخندیم و گریه کنیم.‌

متن ترانه به گویش بندری:

اِت‌دی چه وا ایران شو‌کِه
هر چی خوبون وِیران شو‌کِه 
بِی هر کَه شو واسَه شو کُشت
کار خوشون آسان شو کِه 

یکی رو مین صد پارَه بو
کور بی چِمی بیچارَه بو
تو سینشون صد گوله نِشت
رو خاکوشو گلزار اَبو 

حیفِ تو ایران حیفِ تو
حیف شَتا و سیفِ تو
خوشحال اَرُم از بودِنِت
کیفُم مَکِه وا کیفِ تو 

ایران عزیز شادِت بَشُم
تا عمرُم هَه یاِدت بَشُم
قربونیِ اسمُت ببُم
لبریز اَ فریادِت بَشُم 

ایران کجا وِیرون کجا
آزادی و زندون کجا
مُلا چه از شاهی شَوا
حیوون کجا انسون کجا 

یَه قفلِ سنگین رو لُوُم
روزُن سیاه‌تِر از شُوُم
اُم‌ناوالِن گپ بِزَنُم
دمبالِ آفتُو نَدُوُم


ایران (دهه شصت) | اجرایی کمیاب از ابراهیم منصفی    Iran | Ebrahim Monsefi

متن ترانه:

گَپ زُتُه شو تا سحری‌مون تَیاد
جَئم اَبُدُم چن‌نفری‌مون تَیاد
از خَتُ لی‌بون شُوِ تاوِسونی
تا ته مُسنی کُنَری‌مون تَیاد 

... لی‌بونگ و صفا بِرکَیا
خونه‌گِلی گله‌ی کَهر و پَیا
جو صمیمی تِکِ خونَیا
پنجره‌ی اَ ته سه‌دری‌مون تَیاد 

گوشت وَ برکت تَخِلی تازه دِن
حرص اَ کجا هر چه وَ اندازه دن
بستک ما خَش‌نوم و آوازه دن
دلخَشی و بی‌خبری‌مون تیاد 

قرض چه دن وام چه مون نادونو
غصه‌ی دنیا مون اَ دل ناشونو
بیشتُر اَ لِه بُچ اَتَمی بُچ‌خُنو
نغمه‌ی گَود گتری‌مون تَیاد 

خستگی کار دن و تاو تیز
روغن خَش همره نُنِ حُشک بریز
همه سلامت دن و شیطون مریض
خونه‌ی بی جند و پری‌مون تیاد 

هر چه تَدی راست دن و واقعی
شرم و حیا عزت و افتادگی 
عشق شَدَه معنی دلدادگی
وعده‌‌ی پُشت دُوَری‌مون تَیاد 

چیتِ زری دوزِنِ بستک مَیاد
تَحتِ چَدُر گُل و گُلُمپَک مَیاد
ننتَیِ خُوصی و کُمی‌لَک مَیاد
جُمخوی ترکی قجری‌مون تَیاد 

رزق فراوون و توقع اَ زیر
تاجریا فکر کمک ا فقیر
هر که و سهم خوش اَتَندو شَه گیر
خوی و خصال بشری‌مون تَیاد 

پیر دِن آدم دلُش اما جوون
دن تِه مُچی پای خدا در میون
هر چی مون اَ دل اَتَمی لی زبون
قهری اَتُند و گذری‌مون تیاد 

نه اِکده درد دن و نه دعوا
نه اکده آدم پر مدعا
هر چه دعا مون‌کا شَدئدُم خدا
پاکی و نیکونظری‌مون تَیاد 

چوب و فلک مَختَب و مُلا مَیاد
خونه مُدُن موسم گرما مَیاد
بعد بَرون او تِه دَروا مَیاد
ری‌خو‌نی و ‌‌‌مئنِ گری‌مون تَیاد 

روح و روان سالم و تن خستُه دن
مُکس اَ یَک خوب و وابستُه دن
کینه و جنگ و جَر اَرما کو دِن
سینه‌ی از کینه بری‌مون تَیاد 

از بَرون هف رُز و هف شُو بُگی
لذت عید و جُموی نو بُگی
از خَشی کار و تک‌و‌دو بگی
دورک و تیک و کپری مون تیاد

دیر سِرا از صُب گَه تاک دن
هم چش و هم دل دو تَیُش پاک دن 
روزی ما از آسبون و خاک دن
شیرینی گمب و تر‌ی‌مون تَیاد 

خونه اِرُز قصرن و دل‌مون نخش
گرچه وسایل مون اَ فرمون نخش
دل که نَخَش آو نَخَش نون نَخَش
زندگی چون شکری‌مون تَیاد 

اَندو رُزی که نه دعا شِن اثر
نه اَدِدایُم که خدا مون اَ وَر
بی خبر از حال یَکُم بی‌خبر
خردون شوی هف‌نفری‌مون تَیاد 

اَگُن اِرُز زندگی راحتین
عشق فقط چن رُز و چن ساعتین
گپ‌تُریا مورد بی‌حرمتین
گپ‌تُری و کِه‌تری‌مون تَیاد 

اَ کو رَسِسُّم چه مون اَ وابُدو
بلکه خدا هم دگه از ما بدو
اندِه بساطی کَی اَ دنیا بدو
همدلی و بی‌ضرری‌مون تَیاد

امید بهزاد

تَیاد | غلامرضا عبدلی   Tayad (Bastak) | Gholamreza Abdolli

تنی بردار است و این نه هر تنی است. پاره‌پوره شده اما هنوز باشکوه است. پیش خودم به این فکر می‌کردم حیفِ جانِ آدمی نیست که روی دار بمانَد؟

 آیا چنین شعر و تمثیلی فشرده‌ی همه‌ی رویاهای باشکوهِ بر باد و دار رفته را در خود نگه نداشته؟ یکجا همه تن‌های پِچ پِچ شده و خیالاتشان را در خود ندارد؟ تاریخِ آن سال‌ها را، سال‌های ۵۹، ۶۰، ۶۱ و ۶۲ را در خود نتنیده؟

این ترانه در رثای تنِ پِچ‌پِچ شده‌ی نعت‌الله بشخور نوشته شده است. برای دوازدهم خرداد ۱۳۶۱ و جنازه‌ی دو روز بر سر دار مانده‌ی او که پیش تر معلمی بود در بندرعباسی.  


روزُنِ جمعه (دهه شصت) | ابراهیم منصفی   Ebrshim Monsefi  |Roozone joma

بدو بُخون که یار اَتا یمبو صحنه هَموُ شهسوار اَتا یمبو صحنه
درد اَجونت در اَبو یمبو صحنه
نغمه بهار اَتا یمبو صحنه
مایِ ما هِلِه‌‌‌‌‌‍ یمبو صحنه اِ مایِ ما هِلِه مّا یمبو صحنه
مایِ ما هِلِه یمبو صحنه
اِ مایِ ما _ اِمایِ ما هله یمبو صحنه
همه جا اَمنُ اَمُن یمبو صحنه شو تَوا هر جا بُمُن یمبو صحنه
راهُ پاکُ مطمئن یمبو صحنه
حرف هیچکس نی گِرُن یمبو صحنه
مایِ ما هله یمبو صحنه اِمایِ ما هله مّا یمبو صحنه
مایِ ما هِلِه یمبو صحنه
اِ مایِ ما هِلِه یمبو صحنه
هُوِی لا هُوِی لا هُوِی لا به شرّ شیطُن هُوِی لا هُوِی لا
هُوِی لا هُوِی لا هُوِی لا به چاهُ زِندُن هُوِی لا هُوِی لا
اُ که بیاد بهار اَتا یمبو صحنه
گرگ وا میش کنار اَتا یمبو صحنه
کینه اَ سینه جدا یمبو صحنه مهر اَتا وفا اَتا یمبو صحنه
هَمَ ممنون خدا یمبو صحنه
دل پُر اَ شُکر و ثنا یمبو صحنه
دورِ شیطُن سر اَبو یمبو صحنه اَگذَرِد دورِ بلا یمبو صحنه


Yambo Sahna | Naser Abdollahi


چَشیای ناز ِمَسْتُشْ ، وَ یَه غَمْزَه خارُم اشکُ
čašiâye nâze mastoš va ya γamza xârom oško
بَخدا که هِسکَه نادِین، چه وَ روزگارُم اُشکُ
baxodâ ke heska nâdeyn če va ruzegârom oško
گَپیای دِلنِشینُش ، وَ خَشی چُن بَرُن دِن
gapiyâye delnešinoš va xaši čone baron den
وَ لِطافتِ کَلومُش، هَمَه آیه بارُم اُشکُ
va letâfate kalumoš hama âya bârom oško
مُ اُمیدُم از خدا دِن ، که مُگِی خداش بِبِنِم
mo omidom az xodâ den ke mogey xodâš bebenem
چُنِ مُرغ شَو کِه تَهنان ، مُگَه غُصَّه خارُم اُشکُ
čone morγe šaw ke ta’nân moga γossa xârom oško
چُن خُشْ کسی نَنی دِن ، چُن صورت جَمیلُش
čone xoš kasi naniden čone surate jamiloš
که گناهِ بُت پَرستی ، وَ مه طرحُ کارُم اُشکُ
ke gonâhe botparasti va me tarho kârom oško
اِ نَه دستِ سَرنُوشتِن ، که مو اِندِه بی نوا بِم
e na daste sarnovešten ke mo ende binavâ bem
تِه دل مو خار محنت ، گل دست یارُم اُشکُ
te dele mo xâre mehnat gole daste yârom oško
عَسَل ِکپ شیرینُش، چُنِ سینه ی مَمْامو
asale kape širinoš čone sineye mamâmo
شَتِه کَپ نَدِم خُدایا ، گِنَه ای تبارُم اُشکُ
šate kap nadem xodâyâ genayi tabârom oško
اگَه زندگیم نَشابی ، چه بُگُم کَرِ خُدا دِن
aga zendegim našâbi če bogom kare xodâ den
زِرِ خاکِ پاکِ بَستَک ، وَ خَشی مزارُم اُشکُ
zere xâke pâke bastak va xaši mazârom oško

بستک زمستان 1354


دست سرنوشت (چشیای نازِ مستُش) | ابرام منصفی    Daste sarnevesht| Monsefi

شعر از داوود شاکرحق
به گویش قشمی (جزیرتی)

بو خاطرِ چِشمونِ تو بِی‌خو نَه دِریا اُم‌کِه خار
هر چه وا مِت گو ای عزیز، از جان و دل اُم‌بو به کار
وا مِت گو کار کاچاک بکن تا زودی تو پولدار بَشی
وا هم زن و شوهر اَبیم از پهلو تو نارَم کنار

زودی ناخداییم‌ کِه یاد زِ شوقت ای آرام دل
بو خاطه که زنُم بَشی خسته نه مَهبو مِه زِ کار
وا قایق وَ خَصب مَرَه سیگار مَزَه پنچ تا مَهوند
دِیرَه مَه هستَه روی تو ترسی نَه مَکِه از غبار 

بو خاطر چِشمونِ تو بِی‌خو نَه دِریا اُم‌کِه خار
هر چه وا مِت گو ای عزیز، از جان و دل اُم‌بو به کار
وا مِت گو کار کاچاک بکن تا زودی تو پولدار بَشی
وا هم زن و شوهر اَبیم از پهلو تو نارَم کنار 

به ماه بَه خونه نِه مَهوند شو و روز هَستَه بیمِ یَک
وختی اَه کایِک زیر مبو سیدَه مهوند پیت ای نگار
تا بت مَدی خوشحال مَبو نه جان خو مبودَه سُبُک
تا تَپُرسی از حال مِه کارکرد خو مَکِه بی تو شمار
وا توم گو اگه وضع خوب بَشِت بعد از دو ماه پولدار اَبُم
ناخدا هستُم مِه خودُم هم شریکُم داخل بار
تو تگو وا مه بهترن کز هر دو راه سود اَبری
فک نه مَکِه از عشک تو که کار کاچاکن قمار 

وینستون سی بستم زَخَن وا جفت موتور دویست و بیست
پیش که برسُم سرحدِ هفت یَک مَکینه خوب ننگ کار
ام‌دی که گشت ا بر رسی سینه‌ای به دریام دا چرخ
کایک مَه اَه رو اسکی کَه نَم‌دُنو بکنم فرار
شو گو که سیگارت کیان ام‌گو سیگار نین واگَرُم
ایطو کشیده زَه به مه که دنیا زیر چم مه ای که تار
کلاف شو زَه دستونُم به کابل فرمون شو کِه بند
خونه‌ی عشک خراب بَشِت دل مو پی تون ای گلعذار 

جاشوی مِه چیهار شَدا چن تا شو زَه بِی توسری
ام‌گو گِری مکُن که آزاد اَبی به گردُن اَگیرُم مِه بار
دست شناور بندِرِن یک راست بِی مو بندِر شو بو
صبح از مو بازجویی شوگِه اه دست مه شون‌گه اختیار
اُم‌گو که بارن مال خودُم کسی واگَر مِه نی شریک
وا مه شوگو گول اَخوری ای فکر از سر خو دربیار
پرونده ما کامل شوکِه  شو‌بو بِی ما دخانیات
جریمه بِی مِه شو‌بُری هفت میلیون و ششصدهزار 

از آنجا بِم دادگاه شو‌بو جریمه مِه هیچ نَهکِه کم
حکم بازداشت مِه اِه‌نوشت نَخَل ماشی شوکِه سُوار
به زندون شهرک شوبو قرنطینه تحویل شو‌دا
همرا معتادون چن نفر که پِل شون‌اَزَه بَه مثل مار
تا صُحب نرفتُم مِه به خُو ایشون شونگو چا بهم
مِه اَ فراق روی تو معتادون اَه درد و خمار
نَزیک ظهر جاروم شو‌زَه شوگو بدو برِیم به بند
آمار مِه بند هشت شو‌دا پلیدر یک اتاق چار
 
چوکون جزیرَه دور مِه شوگو که شهر چه خبرن
نه شوفهمی که کوه عشق بَه رو کوله اُم‌هسته بار
بعد از سه روز شنبه رَسی اُم‌فهمی ملاقات مَتَن
گوش به بلندگو نِشتَرُم ام‌شِنَفت که بِی مِه زَه جار
اُم‌دی موم‌‌خو وا چِم‌گری نیل‌بورکَه اَه روی اه‌کِرده زیر
اِه‌گو ماما گَپ نَت‌کِه گوش نَه مِه و نَه بَپ و نَه بِرار
پول جریمه ایشون شو نین که تا جریمه‌‌ی تو هادَن
مجبوری بُمونی دو سال داخل این زندان دورِت حصار 

آجیر توری ای‌کِه صدا هر چه شَگو نه‌َمِه‌شنفت
مسکین دس خو شَکِه بلند وا حد سر شَدا دوار
ابدَن نهوند رحم و دلُم لعنت به شیطان رجیم
فکر و خیال مِه هَستِر همه پهلو تو ای سیمین عذار
یک سال گذشتن ماجرا شریک مِه ملاقات نهوند
نه پیغومی اَه تو به مِه که اُم‌نهِر بی تو قرار
یَک رو مُم‌مِه اِه‌دا خبر بهم که نومزادتو ای‌کِردِه شو
عقل و هوش اَه سر مِه پَری  وان بو نَه دل مشعل نار 

ام‌گو بَه زور به ای شو‌دا؟ اِه‌گو نه... ای خودش بو گَنوغ
هوندوم که دیوانه بَشُم به یاد اون سالون پار
بعد از دو سال آزاد بودُم رفتُم جزیره بی‌خبر
بَه پی پدر و مادرم که هَستَرِن چِهم انتظار

اگر حرف موم نشنوی وه اه بَپ سرپیچیت بَشِت
ای قصه مِه خوب بشنوی وا درد مِه اَبی دچار
هر که که اول‌بین بَشِت یا آخر کار خو نَگین
اگه وا خو مغرور بَشی چَک اَخوری اَه روزگار
شاکر‌حق اگوت وا شما ای جوونو گوش بُکنی 
قول دُختون ای زمان وا کاچاک ای‌نین اعتبار 

محمد‌عیسی قادری| قاچاق (کار کاچاک) |جزیرتی | A love song about smuggling in southern Iran| Qeshmi

گِریخُم نَهُندِن
گِریخُم نَهُندِن
کسی نی که از مه بُپُرسه چه تِن تو
چه بودِن که لاغرتِه بودِی
همیشَه سَرت بِی‌چه زیرن
چشِت بیِ‌چِه سُرخِن
گِریخُم نَهُندِن، گِریخُم نَهُندِن
.
تو خیلی خاشی
خاشتِر از سوره ی کُل هُوَلّا
که اُن وخَتُ ما رَفته مَختَب
اُ تو، تو چِشُن مه هِجّی تَکِردَه
مِه یادُم نَرَفتن که مارفتَه ایسین
که تو باغ لیمو تو جیکو تخاردَه
مه پُشتِ دِرختُن مَگردی
اُ تو فکرُنُم
روزُنِ شادِمُنی خو پیدا مَکردَه
مه وا کُوت و شلوالِ دومادیمُ
تو وا اُ هَمَه بَنگری
اُهَمَه اَشرفی روی سینَه‌ت
چه تور ِبهاره‌ی سَفیدی
اَگِی بلکه باپیر، آهسته رو تارَه
گازی نَکِردِن
گِریخُم نَهُندِن
 گِریخُم نَهُندِن

مِه بِی‌تو مَواتِن
مِه یَک کال مودِ تو با صدتا ماشین و خانَه عوض ناکُنُم
اگَه شاه دنیا بَشُم
تو وقتی نَبی هیچی اُم‌نی
بدو نزیکُم بدو
بدو تا کَموتر بشیم
بریم رو کَسودنگُن کوه بازگِرد کَلودنگ بسازیم
که اوجا کسی نی
که اوجا تو وامِه اَبی 
مه وا تو اَبُم

گریخُم ...







گِریخُم نَهُندِن| اجرایی ناشنیده از ابراهیم منصفی  Gerikhom Nahonden | Ebrahim Monsefi

 شهرت عالمگیر ترانه به واسطه اجرای آن در یک فیلم پرفروش بالیوودی توجه‌های ملی را هم به تاریخچه این ترانه جلب کرد. هرچند آنچه در رسانه‌های اصلی فارسی گفته شد و از دهانی به دهانی چرخید عمدتا تا ضیا آتابای رفت و زحمت بیشتری به خود نداد که در پی ریشه‌های ملودی و اجراهای قدیمی‌تر و سازندگان اثر در بندر‌عباس بگردد. اولین اجرای این ترانه متعلق به گروه لیوا در دهه پنجاه است. لیوا گروهی بود نوگرا در موسیقی هرمزگان. ترانه نیز نه چنان که گفته شد بخشی از فولکلور جنوب که شناسنامه‌دار است. صاحبش هنوز زنده است. هر چند به تلخی و زحمت.
 شاید قصه ترانه هم طعنه دیگری است به روزگار. آنچه روزی در وصف جمال، پسرک سیاه و رنجی که او از اربابانش بُرده بود سروده شده بود حالا دنیایی را به حرکت و رقص وا داشته. شاید حتی خود جمال را. که سال‌ها پیش در رفت از جور ارباب. زنده در گوشه‌ای اتفاقی به گوشش خورده تن به جنب‌وجوشی هم داده و پیش خود گفته چرا که نه؟
رنج سیاهان جنوب همیشه به حرکت و رقص گره خورده است. 

متن ترانه سیاه زنگی ابراهیم شهدوستی:

ای سیاه زنگی دلُم مَکُن خون
هر جا اَنینی مَگَه رازِت وا مردم
هر روزو باید به دنبالِت بِگردُم
خیر نَگینی سیاه
مِه‌ وا تو هستُم

جِمال جِمالو جمالَک جِمال بُدو

بدو تا هر دومون با هم بَشیم جون
هر چی مردم اَگَن گوش مَدَه تو
خدا خودی اَدون بِی تو مَواتِن
بُدو کنارُم بِنین 
صحرا مَرَه تو

جِمال جِمالو جمالَک جِمال بُدو

Jamal Jamaloo | Ebrahim Shahdoosti & Dj Essiha  سیاه زنگی (جمال جمالو) | ابراهیم شهدوستی

بستک که بودم عامر این را گذاشت و ‌حواسم را جلب ترانه کرد. امید بهزاد طبعی در ترانه بستکی دارد که هر کسی ندارد. دایره لغات و تصاویرش ربطی به کلیشه‌های هر بار مصرف شده ترانه محلی منطقه ندارد و با بستگی‌اش به پیچ‌وخم‌ گویش شهرش، ترانه‌هایی شیرین‌تر از بقیه می‌نویسد. تا ایران بودم هر جا که فرصتی شد توجه را جلب ترانه کردم و حالا که برگشته‌ام بولونیا و برگشته‌‌ام سوندکلود توجه شما را به این ترانه از امید بهزاد با صدای محمدحسن‌خان‌ جلب می‌کنم. 


چُن خاوِ شِرنگ‌ اَندِش مَه خونه 
شُنُستِم‌ تِه برابر عاشقونه
چشوت‌ وابست و نافهمش چگونه
و چه شوکی‌ مَه دست کُردش‌ نشونه

مو اصلا باورم‌ نابی بدارم
مو اصلا باورم نابی دچارم
مو اصلا باورم‌ نابی‌ شکارم
تِه دست چون تو صیادی نمونه

دل اوشک مو مشتاق بَرونگ دن
مَه‌چش لی‌نَخَشیتَم‌ 
جوونگ دن آی جوونگ دن
دفعه اول که اُت‌دِدِم‌ لِه‌بونگ دن
تگوت الان بِدا ره‌
دِرِه خونَه دِرِه خونَه

هزاران فکر اَتات هر شو مَه کَلَه
هزار اما اگر لیت و لعله‌ 
اِ گل خارن که گل وافی و فَلَه
تو خوت چئه دِش ولی بی‌چک‌وچونه

نه اَر زرگی‌ طلا شاید گلئتن‌
نه ار پولی خو دینار کوئتن‌
نه ار چه روشنن خورشید و لئتن‌‌
بله فرقین‌ میون یاس و پونه

دلم شیدن اِ سره فاش وابیت 
چن اَفتو ته مئجاش وابیت
مو سعی اُم‌کا وله توت ناش وابیت‌
موگَه دِش بی‌خیال و بی‌غمونه

گدا گشنه‌‌ی تلی‌ تیز اَ طلا کشت
دلش زخم‌ اُت‌کا زخمُش‌ ته بلا کَشت
و دست‌دستی‌ دلوم‌ ته ول‌ولا کشت
تش‌ رفتوت‌ کَت اَ تِه آشیونه

نه سیر مستما و شاه جمالُت
دلم تنگن که وا پُرسم‌ اَ حالُت
حلالت هر چه خوشبختی حلالُت
برو فالله و خیر الحافظونه


عکس: خانه در حال ترمیم محمد‌اعظم خان بنی‌عباسی، بستک، دی ۱۴۰۳

Shayan Tadayyon

Popular tracks