ورکشاپ «بررسی اثرات و راه‌های مقابله و کنترل داغ ننگ بر خانواده‌ زندانیان و کودکان‌شان» در تاریخ ۸ اردیبشهت ۱۴۰۳ در اسپیس شبکه ایکس (تویتر) موسسه بین‌المللی کودکان زندانیان با حضور آتنا دائمی، فعال حقوق بشر و زندانی سابق، انسیه دائمی، مدافع حقوق بشر و خانواده زندانی سابق، طناز کلاهچیان، حقوقدان، مهرک کمالی، جامعه‌شناس و حامد فرمند، فعال حقوق کودک و اداره کننده نشست، برگزار شد.

ورکشاپ بررسی اثرات داغ ننگ بر کودکان زندانیان و راه‌های مقابله با آن - مقدمه

در این بخش، آتنا دائمی از تجربه و مشاهدات خودش از زندان‌های اوین، قرچک و لاکان رشت، و کودکانی که همراه مادران‌شان در زندان بودند گفت.
در زندان اوین، زنان کردی که همسران‌شان به داعش پیوسته بودند، محبوس بودند. 
زندانیان زن بند زنان اوین اجازه ارتباط با این زندانیان را نداشتند اما مشخص شد که تعدادی زن باردار و کودک همراه با این زنان در شرایط بسیار امنیتی در زندان هستند. این کودکان دائما توسط زندانبانان تحقیر می‌شدند و به آن‌ها انگ زده می‌شد. 
در زندان قرچک، زنان شیرده یا مادران همراه کودکان و افراد باردار جرایم عمومی در بندی موسوم به «بند مادران» به سر می‌برند. در آن زمان، حدود ۱۸ کودک در این زندان بودند. خیلی از این کودکان با اعتیاد به دنیا آمده بودند. آن‌ها هم با الفاظ مختلف با داغ ننگ روبرو می‌شدند. برخی از این کودکان از ازدواج غیررسمی به دنیا آمده بودند و حتی شناسنامه نداشتند. 
در زندان لاکان و در زمان زندانی بودن آتنا دائمی، مادری همراه با فرزندش در زندان به سر می‌برد. این کودک که بالاتر از دو سال سن داشت و در زندان به دنیا نیامده بود، برای استفاده مادر از کودک در تخفیف حکم توسط قاضی، با دستور رییس زندان به داخل بند راه داده شده بود. 
آموزش ما همیشه این بوده که زندان جای افراد بد و خلافکار است. 
حتی در مورد کودکان زندانیان جرایم سیاسی که ممکنه بهشون «افتخار» هم بکنیم، اما به دلیل همین آموزش، کودک با این تلاش روبرو می‌شود تا ثابت کند والدش به خاطر مسایل سیاسی زندان است و «خلافکار» نیست.

ورکشاپ داغ ننگ و خانواده زندانیان - تجربه و مشاهدات آتنا دائمی، زندانی سابق سیاسی

یکی از دلایل پنهان کردن زندانی شدن والد از کودک، نگرانی از داغ ننگ زندان است. برخی خانواده‌ها برای محفوظ نگاه داشتن کودک از تبعات داغ ننگ، حقیقت را از کودک پنهان می‌کند.
برای اقدام فراگیر و موثر برای حمایت از کودکان زندانیان، شنیدن تجربه آن‌ها و شاهدان اهمیت دارد. 
آیا شما چیزی مبنی بر تفاوت زندانی بودن زنان با مردان شنیدید یا تجربه کردید؟ 
آتنا دائمی: 
ما چیزی به عنوان حمایت قانونی نداریم. انجمن حمایت از خانواده‌های زندانیان نیز عملا هیچ کاری نمی‌کنند. من در طول هفت سال حبس شاهد حمایت از خانواده زندانیان نبودم. این که زندانی در زندان کودکش را به دنیا می‌آره. اما حتی امکانات عادی مثل پوشک یا شیرخشک را هم ندیدم که در اختیار بگذارند. 
نگاه به زندانی مهم است که چطور باشد. نگاه و در ادامه، نوع برخورد با زندانیان مختلف اتهامات سیاسی یا جرایم عمومی متفاوت است. 
مثلا فرض کنید زندانی با اتهام هواداری سازمان مجاهدین در زندان است و کودک او در بیرون. فضای منفی علیه سازمان مجاهدین، که حتی ممکن است منجر به فحاشی نسبت به مادر کودک شود. می‌توانید تصور کنید که این نگاه منفی چقدر می‌تواند روی کودک تاثیر بگذارد. 
موضوع دیگر این هست که قانون امکان ملاقات کودک و مادر زندانی را پیش بینی کرده است. اما در زندان اوین، در این باره چالش داشتیم. کودک برای ملاقات حضوری با مادرش، شاهد انواع درگیری و فشار بود و در موارد زیادی اجازه نمی‌دادند. پیگیری زیادی کردیم تا روز جداگانه‌ای برای ملاقات حضوری کودک و مادر در نظر گرفته شود. فرض کنید خانواده‌ای پنج نفره عزیزی در زندان دارند. زندانی می‌خواهد در باره مسایل حقوقی و سایر موضوعات با دیگر اعضای خانواده صحبت کند. کودک هم باید همه این‌ها را بشنود. برای همین تلاش شد تا این روز جدا گذاشته شود. حتی تلاش کردیم تا کودک بتواند بدون نظارت دوربین‌ها، مادرش را بدون حجاب ببیند و با او وقت بگذراند. اما این امکانات به خاطر اعتراضی که در بند شکل گرفت، از سوی مسئولان زندان لغو شد. کودک هم شاهد این برخوردها بود و به او احساس شرم وارد می‌شد. شاید جواب سوالش را هم نداشته باشه که چرا با مادرم چنین برخوردی می‌شود. بار ها شاهد بودیم که کودکان با حیرت شاهد درگیری بر سر مسایل مختلف در سالن ملاقات بودند و از آن‌ها هیچ حفاظتی نشده بود. 
کاملا درسته که هر چه بیشتر از تهران دور می‌شویم، شرایط بدتر است. وقتی حتی خود رییس زندان کودکی که بیرون از زندان است را به زندان می‌آورد تا همراه مادر باشد و به دادگاه برود تا قاضی دلش به رحم بیاید و حکم سبک‌تری بدهد، می‌بینید که چقدر ظلم به کودک مضاعف است. تحقیرها در آن شهرهای دورتر از تهران خیلی بیشتر است. در زندان اوین، هیچ ماموری جرات نداشت که جلوی دیگران کودکی را تحقیر کند. اگر در مورد کودکان زنان کرد، برخوردی می‌کردند، همه ما جلویشان می‌ایستادیم. البته همان طور که گفتم، بسته به جرم کودک، نگاه مامور با کودک متفاوت بود. ولی در عمل به راحتی نمی‌توانستند برخورد نامناسبی کند. اما در زندان شهرستان‌ها اینطور نبود. مثلا آن نگاهی که شرع و قانون در مورد زن داره، این که زن وظیفه نگهداری از کودک را دارد، و حالا زن در زندان است، مدام این را به کودک یادآوری می‌کردند: «مامانت چرا زندانه؟ به تو توجه نکرده؟ خوب، می‌موند بالای سر بچه‌هاش.» خشم را نسبت به مادرش تولید یا بازتولید می‌کردند. در زندان لاکان، من رفتار آن کودکی را که داخل بند آوردند، با مادرش می‌دیدم که گاهی با او از سر خشم رفتار می‌کند. تخت کناری من بود و صحبت‌هاش رو با مادرش می‌شنیدم: «چرا این کار رو کردی؟ چرا اینجایی؟» سوال مشابه این را فرزند نرگس محمدی هم از او پرسیده بود: نمی‌شد فعالیت اقتصادی بکنی، فعالیت مدنی نکنی؟ 
این نگاه باعث می‌شه کودک مادر را مقصر بداند.

داغ ننگ و خانواده زندانیان: زن بودن در زندان‌های جمهوری اسلامی ایران - آتنا دائمی

انسیه دائمی، مدافع حقوق بشر و خانواده زندانی سابق، با بیان تجربیاتش از ملاقات با خواهرش در زندان‌های اوین، قرچک و لاکان رشت، از تفاوت‌هایی که بین خانواده و کودکان زندانیان اتهامات سیاسی و عمومی شاهد بوده صحبت کرد. او توضیح داد که چطور عوامل مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، شرایط کودکان خانواده جرایم عمومی را برای مواجهه با ترامای جدایی از والد و حفظ رابطه با او دشوارتر می‌کند.

رنج مضاعف کودکان خانواده زندانیان جرایم عمومی - انسیه دائمی

مهرک کمالی، جامعه شناس، توضیح می‌دهد که کودکان زندانیان در حالی انگ را تجربه می‌کنند که زمینه‌های مادی و معنوی برچسب زدن، انگ زدن و عوامل توضیح دهنده آن بر اساس تئوری‌های رایج در مورد کودکان وجود ندارد. او همچنین به چالش‌های خاص خانواده زندانیان جرایم عادی و سیاسی اشاره کرد و توضیح داد چطور موضوع انگ در مورد کودکان پیچیده و چند جانبه است.

تجربه انگ کودکان خانواده زندانیان بدون وجود زمینه‌های مادی و معنوی انگ - مهرک کمالی

مهرک‌ کمالی با توضیح‌ اینکه انگ زدایی از زندان جز با حمایت و اقدام مستمر و دقیق گروه‌های مردم نهاد محقق نخواهد شد، دستیابی به این هدف در ایران را به دلیل محدودیت‌های موجود برای نهادهای مدنی و تشکل یابی، بسیار مشکل ارزیابی کرد.

راه دشوار انگ زدایی از زندان در ایران: آموزش از طریق گروه‌های مردم نهاد - مهرک کمالی

طناز کلاهچیان، ابتدا با اشاره به برخی تجربه‌های کودکان دارای والدین زندانی، توضیح داد که چطور اعضای جامعه، از نبود والدین به عنوانی ابزاری برای فشار به کودک استفاده می‌کنند. او همچنین با تایید این نکته که جامعه مدنی در ایران تحت فشارهای امنیتی است، گفت هر اندازه تلاش و پایداری این نهادها قابل تقدیر است.

New tracks tagged #کودکان زندانیان