AI LÀ CHỦ NHÂN CỦA TRỐNG ĐỒNG VÀ PHƯƠNG PHÁP SỬ HỌC CỦA TẠ ĐỨC
(Phát thanh viên: Trà Hoa Cúc)

Tạ Đức trong quyển sách “Nguồn gốc và sự phát triển của Trống Đồng Đông Sơn” cho rằng: người cho đúc và ban phát Trống Đồng Đông Sơn là An Dương Vương, vua nước Âu Lạc (207-179 TCN); còn người lo việc đúc trống và sau trở thành thần Trống Đồng của người Lạc Việt là Cao Lỗ, vị tướng phụ trách bộ Công của nước Âu Lạc.

Tạ Đức đã tìm cách chứng minh giả thuyết của ông bằng 667 trang sách. Nhưng do quyển sách không tuân thủ những nguyên tắc logic thông thường của một văn bản khoa học nên những nỗ lực của Tạ Đức gặp nhiều khó khăn và nội dung không có sức thuyết phục.

Về mặt phương pháp nghiên cứu, Tạ Đức không có nhiều thay đổi sau nhiều năm.

Hiếm thấy một nhà nghiên cứu nào thành tâm tin tưởng và sử dụng tất cả những gì ông có thể đọc được trên internet như Tạ Đức. Ông đã biến những thông tin vô thưởng vô phạt và thậm chí hoang đường nhất mà ông tìm được từ nguồn Google, Baidu thành một phần của lịch sử Việt Nam. Việc sử dụng tùy tiện không cần kiểm chứng này giúp ông có được những kết luận giật mình như về sự tồn tại của Trống Đồng Ư Việt, mà An Dương Vương mô phỏng theo kiểu dáng Trống Đồng này để đúc Trống Đồng Đông Sơn!

Khi Tạ Đức bắt đầu viết về một vấn đề gì, ông bắt đầu bằng cách liệt kê tất cả những giả thuyết từng tồn tại mà ông tìm được ở bất kỳ đâu, kể cả truyền miệng. Điều này gợi "cảm giác" những gì ông viết được dựa trên việc khảo cứu hết sức "cẩn trọng" và "kĩ lưỡng". Nhưng ngay sau đó, ông sẽ đưa ngay "giả thuyết" của mình mà không cần chứng minh, và thậm chí, cũng không cần bình luận gì những giả thuyết đã tồn tại trước đó. 

Cách làm việc bán lẫn cả trứng tốt lẫn trứng ung này hết sức nguy hiểm trong thực hành nghiên cứu hiện nay. 

Nhờ cách làm này, Tạ Đức đã đưa đến những kết luận kiểu: "trống cối là biểu tượng của Bà Tổ tồn tại trước khi có Trống Đồng, và các vua Hùng đã ban phát trống cối cho các Lạc hầu, Lạc tướng" hay "Thánh Gióng là thần Trống Đồng nước Xích Quỷ". 

Quyển sách của Tạ Đức là một sự kết hợp hổ lốn của tất cả thông tin cóp nhặt từ các nguồn được liên kết lại với nhau bằng một trí tưởng tượng thuần túy. Ông liên kết những thông tin ông tìm được từ huyền thoại, hiện vật khảo cổ, thông tin về dân tộc chí, thư tịch, ngôn ngữ học, đến thông tin không kiểm chứng trên internet, và các giả thuyết của những nhà nghiên cứu khác mà không theo bất cứ nguyên tắc nào. Nhờ vậy, ông có những kết luận không giống ai như: vua Dịt Dàng trong truyền thuyết của Đẻ Đất Đẻ Nước của người Mường là Việt Vương, và Việt Vương chính là An Dương Vương. Sử thi nói vua Dịt Dàng đúc Trống Đồng. Kết luận, An Dương Vương chính là ông tổ của Trống Đồng Đông Sơn.

Và vì thế, đương nhiên, Cao Lỗ, theo truyền thuyết, là tùy tướng của An Dương Vương, phải là phụ trách việc đúc Trống Đồng. Khi kết hợp với nhiều cứ liệu huyền thoại khác, Tạ Đức có thể khẳng định luôn rằng Cao Lỗ là thần Trống Đồng, thần Rồng, thần bảo vệ dân tộc Việt.

Cách làm của Tạ Đức có thể bị hiểu nhầm là phương pháp nghiên cứu liên ngành. Chúng tôi cho rằng đây là những liên kết thông tin không theo một phương pháp nào cả. Không nhà nghiên cứu sử học, văn hóa học, ngôn ngữ học, nhân loại học, hay dân tộc học nghiêm túc nào có can đảm viết và nghiên cứu như Tạ Đức.

Cách thức để đọc Tạ Đức, theo tôi, hết sức đơn giản. Chỉ cần lần lại tư liệu mà ông trích dẫn để kiểm chứng. Điều này hết sức dễ dàng vì hầu hết tư liệu đều cóp nhặt từ nguồn internet. Ví dụ khi phân tích tài liệu "Lịch sử về lịch sử của người Di" của Harrell Stevan được Tạ Đức dẫn ra ở trang 203, chúng tôi nhận thấy ông đã lạm dụng và bẻ cong tư liệu mà Harrell trích dẫn để biến người Lô Lô thành người Lạc Việt như thế nào.

Chúng tôi cho rằng bạn đọc cần hết sức tỉnh táo và cẩn trọng trong việc đọc quyển sách này của Tạ Đức.

Thư viện Nhân học - Thông tin nhanh

Ai Là Chủ Nhân Của Trống Đồng - Radio Nhân Học Kỳ 2

“GIẾT HAY KHÔNG GIẾT” VÀ CÂU CHUYỆN SINH SẢN CHỌN LỌC Ở VIỆT NAM 

(Phát thanh viên: Trà Hoa Cúc)

 "Giết đi đứa con của mình hay để đứa con chưa chào đời ấy có một cơ hội?" là một câu hỏi mà nhiều người phụ nữ mang thai cùng gia đình của họ đã và đang phải đối mặt từ thời kỳ sau Đổi Mới ở Việt Nam.

Tất cả bi kịch đều bắt đầu từ sự phổ biến của kĩ thuật siêu âm và khoa học sinh sản thiếu kiểm soát ở Việt Nam. Phụ nữ mang thai, nếu muốn thành "người mẹ tốt", có "trách nhiệm" đều được kỳ vọng sẽ đi siêu âm để "kiểm tra tình hình sức khỏe" của bào thai. Nếu bào thai bị xác định là "không bình thường" thì người phụ nữ và gia đình họ phải đưa ra quyết định khó khăn: "giết hay không giết" đứa con trong bụng mẹ.

Dù rằng không ai có thể trả lời được thế nào là tiêu chuẩn của một bào thai "khỏe mạnh bình thường" và thế nào là "không bình thường"; hoặc nếu như có trả lời thì tiêu chuẩn mà họ đưa ra thường phiến diện và cực kỳ mâu thuẫn. Trong nhiều trường hợp, bà mẹ và gia đình bị buộc phải phá thai khi bị hù dọa về những nguy cơ chỉ là CÓ THỂ XẢY RA với đứa bé.

Quyển sách của Tine Gammeltoft, "Những hình ảnh ám ảnh - Câu chuyện văn hóa về sinh sản chọn lọc ở Việt Nam" là một bức tranh đầy trăn trở về thực hành chọn lọc sinh sản ở Việt Nam từ thời kỳ sau Đổi Mới. Trong suốt quá trình nghiên cứu, tác giả đã theo chân những người phụ nữ mang những bào thai bị xác định là "không bình thường”, để tìm hiểu về những gì sẽ diễn ra trong gia đình họ khi đối mặt với lựa chọn khó khăn này.

Trái với cách nhìn nhận thông thường, tác giả cho rằng việc giữ lại bào thai hay không, không còn đơn thuần là câu chuyện của lựa chọn cá nhân ở các cặp vợ chồng. Bà cho rằng có một thứ văn hóa của chọn lọc sinh sản đã hình thành ở Việt Nam từ sau thời kỳ Đổi mới, hoạt động dưới logic của lợi ích kinh tế và sức ép xã hội trong việc "nâng cao chất lượng nguồn lực con người”. Chính văn hóa này đang quyết định lựa chọn giữ lại hay bỏ đi một bào thai có nguy cơ khuyết tật, chứ không phải là thuần túy lựa chọn của các cặp vợ chồng.

Trong những trường hợp bà nghiên cứu, gồm 30 trường hợp, bà nhận thấy rằng cặp vợ chồng thường không thể tự quyết định về việc "loại bỏ hay không loại bỏ" bào thai. Họ thường tìm đến sự “cố vấn” của tập thể gia đình, và dòng họ. Trong đó những câu hỏi thường trở đi trở lại liên quan đến vấn đề kinh tế, vấn đề thời gian chăm sóc, cha mẹ có phải hi sinh nhiều về nghề nghiệp của mình để chăm sóc đứa trẻ hay không, hay liệu trong tương lai đứa trẻ có thể có một cuộc sống "tốt đẹp"? Những cân nhắc này đóng vai trò quyết định đến việc người phụ nữ có nên phá thai hay không chứ không phải là lựa chọn cá nhân như mọi người thường nghĩ.

Tác giả đặt ra những câu hỏi nhức nhối: Cơ chế xã hội và khoa học nào định giá một bào thai là "giá trị" hơn một bào thai khác? Một người khuyết tật về thân thể liệu có xứng đáng được sống? Và nếu được sống có thể có một cuộc sống tốt? Liệu gia đình có thực sự phải hi sinh nhiều không nếu phải giữ lại những đứa trẻ có nguy cơ khuyết tật này? 

Nhưng dù lựa chọn như thế nào thì không ai xác định một cách xác đáng rằng thế nào là một bào thai bình thường và không bình thường và tại sao những đứa trẻ có nguy cơ bị dị tật bẩm sinh nặng hay nhẹ, nhiều khi không có quyền được sống như những đứa trẻ được coi là bình thường khác.

Thư viện Nhân học

Giết Hay Không Giết - Sinh Sản Chọn Lọc Ở Việt Nam - Radio Nhân Học Kỳ 4

RADIO NHÂN HỌC KỲ 5

GIẢI ẢO CẢI CÁCH GIÁO DỤC - BÀI MỘT: HUYỀN THOẠI VỀ SỰ "BẤT ỔN" CỦA GIÁO DỤC

(Phát thanh viên: Trà Hoa Cúc)

Kỳ này, cùng với việc giới thiệu loạt sách về lịch sử và kinh nghiệm cải cách giáo dục ở các quốc gia trên thế giới, Thư viện Nhân học và Radio Nhân học xin trân trọng giới thiệu đến quý bạn đọc loạt bài: giải ảo cải cách giáo dục.

Giáo dục CHƯA bao giờ và sẽ KHÔNG bao giờ thực sự "ổn" trong nhiều xã hội, cổ đại cũng như hiện đại.

Nếu đọc lịch sử Hàn Quốc và Trung Quốc, người ta nhận thấy trong xã hội luôn tồn tại một cảm giác bất an đối với thực hành giáo dục. 

Giới trí thức từ cổ đại đến hiện đại, luôn cảm thấy giáo dục đương thời thật khủng khiếp, là căn nguyên của những dấu hiệu mà họ cho là sự "suy đồi" của vương triều. Vì thế họ liên tục kêu gọi "thay đổi", "cải cách" việc dạy và học như một giải pháp cứu vãn thời cuộc và đem đến lối thoát cho chính trị đương thời.

Con đường cải cách của họ tập trung vào vãn hồi những giá trị tốt đẹp xưa cũ, hoặc tìm kiếm những cứu tinh, hình mẫu phương Tây như một giải pháp cho cuộc sống “bế tắc" hiện tại.

Ở Việt Nam, những gì có thể thấy trong suốt chiều dài lịch sử là những bất mãn tương tự với "hệ thống giáo dục”. Giới trí thức và chính quyền trong lịch sử chưa bao giờ thực sự “vừa lòng” với thực hành giáo dục. 

Thời Trần, đó là phản ứng của Trương Hán Siêu với giáo dục Phật Giáo. Dưới triều nhà Hồ, nhà Lê, nhà Nguyễn, hầu hết trí thức từ Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Dư, Ngô Sĩ Liên, Lê Quý Đôn đến Bùi Huy Bích, Phan Huy Chú, Nguyễn Du, Nguyễn Khuyến, Nguyễn Đình Chiểu và Tú Xương tất thảy đều có một cảm giác âu lo, bất mãn với thực hành giáo dục lúc bấy giờ. 

Đầu thế kỷ 20, thì quá hiển nhiên. Ai ai cũng nhìn vào giáo dục bằng một con mắt hồ nghi. Chưa bao giờ xã hội lại sục sôi hăm hở với việc xoay ngang, bẻ ngửa, cải lên cải xuống giáo dục đến như vậy. 

Dưới thời xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc hay tư bản chủ nghĩa ở miền Nam, giáo dục cũng không ngừng bị đưa lên đặt xuống. Dù công khai hay bán công khai thì những tiếng nói hồ nghi, lo âu, phê phán của giới trí thức và chính trị gia chưa bao giờ thực sự chấm dứt.
Có thể kết luận rằng trí thức Việt Nam trong lịch sử, chưa bao giờ thực sự hết lo lắng về sự “bất ổn” của giáo dục. Họ cho rằng mọi bát nháo, hỗn loạn, trái ngược với luân thường đạo lý, và gần đây nhất, việc “chậm phát triển”, hay ngay cả hiện tượng “cướp, giết, hiếp” trong xã hội Việt Nam đều là từ giáo dục mà ra. Họ thúc giục phải chấn chỉnh, phải thay đổi, và phải cải cách. Nhưng thực sự trong hàng ngàn năm lịch sử, kết quả của những cải cách vĩ mô này đến đâu thì không ai thực sự rõ.

Nhu cầu “cải cách” và liên tục “cải cách” dường như là một phần không thể thiếu trong cuộc sống đương đại của người Việt Nam. Có thể tóm gọn những “nguyên tắc” cải cách giáo dục những năm gần đây một cách ngắn gọn như sau:

1. Không quan tâm kết quả tốt xấu. 
2. Giáo dục Việt Nam giờ không thể tệ hơn rồi.
3. Vì thế cứ phải thay đổi đã rồi tính tiếp.
4. Mọi người có thể nghi ngờ giáo dục, nhưng không được nghi ngờ sự cần thiết của cải cách giáo dục.

Tuy nhiên, người Việt Nam đương đại không phải là quốc dân duy nhất mang nặng ưu tư như thế. Thực tế, giáo dục đương đại ở hầu hết các nước trên thế giới: từ Bắc Âu, Bắc Mỹ, Đông Âu, Tây Âu, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, đến Malaysia, Indonesia, Ấn Độ, các nước châu Phi, châu Mỹ Latin trong mắt giới trí thức và chính quyền bản địa, đều "bất ổn", "hỗn loạn", "thiếu tính cạnh tranh", "tiềm ẩn nguy cơ" và "cần cải cách triệt để".

Vậy từ góc độ lịch sử, nhân học và tâm lý học xã hội, đâu mới là nguyên nhân của tâm cảm bất ổn này của giới trí thức Việt Nam và thế giới hàng ngàn năm qua đối với giáo dục? Và tâm lý, văn hóa "cải cách giáo dục" thực chất đang bị chi phối bởi những yếu tố tâm lý, lịch sử, xã hội, và chính trị nào? Xin quý vị đón đọc phần thứ hai của loạt bài "Giải ảo cải cách giáo dục" của Thư viện Nhân học và Radio Nhân học kỳ tới.

Radio Nhân học

Cải Cách Giáo Dục - Huyền Thoại Về Sự Bất Ổn Của Giáo Dục - Radio Nhân Học Kỳ 5

“GIẢI ẢO CẢI CÁCH GIÁO DỤC” – PHẦN HAI: AI GÂY RA KHỦNG HOẢNG GIÁO DỤC VÀ AI ĐƯỢC LỢI TỪ CẢI CÁCH GIÁO DỤC?

Trong kỳ trước, chúng tôi bàn về cải cách giáo dục và chỉ ra: trong nhiều xã hội cổ cũng như hiện đại, giáo dục chưa bao giờ và sẽ không bao giờ thực sự "ổn". Kỳ này, chúng tôi sẽ đem đến cho quý độc giả những góc nhìn mới về chính trị của cải cách giáo dục (politics of education reform).

Trước hết cần phải thống nhất quan điểm rằng giáo dục luôn cần thay đổi cho phù hợp với đời sống con người tương ứng với từng giai đoạn, từng xã hội khác nhau. Việc thay đổi, điều chỉnh này là cần thiết, và phải làm liên tục. Nhưng làm như thế nào là chuyện sẽ còn phải bàn tiếp.

Ở đây chúng tôi muốn đặt câu hỏi: thế nào là "khủng hoảng giáo dục"? Những tiêu chí nào để nói một nền giáo dục đang "khủng hoảng"? Liệu có một cơn "khủng hoảng giáo dục" đủ sức làm suy thoái cả một thế hệ, trì trệ một quốc gia, hay làm cả một nền kinh tế sụp đổ như chúng ta thường lo sợ? Đâu mới thực sự là nguyên nhân của những cơn "khủng hoảng giáo dục" mà chúng ta nghe thấy hàng ngày?

Chúng tôi cho rằng "khủng hoảng giáo dục", nếu có, thực sự chỉ xảy ra trên truyền thông và trong những dự án tuyên truyền "cải cách giáo dục".

Ở Hoa Kỳ, từ thời của tổng thống Ronald Reagan cho đến tận bây giờ, dư luận liên tục bị hù họa bởi những cuộc "khủng hoảng giáo dục". Ban đầu, người ta đổ tội "khủng hoảng giáo dục" là do chất lượng đào tạo của giáo dục công lập Hoa Kỳ. Hàng loạt chính sách được ban hành để hủy diệt nền giáo dục công, mở đường cho những tập đoàn giáo dục tư nhân thuận đường phát triển.

Trong khủng hoảng kinh tế 2008 – 2012, giáo dục Hoa Kỳ bị giới truyền thông đổ lỗi là nguyên nhân khiến cho nước Mỹ lâm vào tình trạng khó khăn. Dư luận được định hướng để tin rằng chính giáo dục cùng chất lượng đào tạo xuống cấp, đã khiến nền kinh tế Mỹ kém tính cạnh tranh và là nguyên nhân gây ra khủng hoảng chứ không phải do sai lầm trong chính sách kinh tế, nạn thao túng chính sách, và sự tham lam của những tập đoàn tài chính gây ra.

Rất khó để nhận ra tác động của giáo dục đối với chất lượng chính sách và phát triển kinh tế vì nó cần rất nhiều thời gian để kiểm chứng. Song lại rất dễ để nhận thấy tác hại ghê gớm tức thì của chính sách sai lầm cùng khủng hoảng kinh tế đối với toàn xã hội nói chung và giáo dục quốc dân nói riêng.

Giáo dục, theo chúng tôi, là nạn nhân của chính sách cùng khủng hoảng kinh tế hơn là nguyên nhân và tội đồ của tất cả.

Ở Việt Nam, tràn ngập trên các phương tiện truyền thông là những quan ngại về "chất lượng giáo dục xuống cấp" và những “lời kêu gọi cải cách giáo dục”. Xã hội đồng thuận tin tưởng rằng: cần có một cuộc cải cách giáo dục quy mô để đưa "đất nước hóa rồng". 

Cải lên cải xuống nhiều năm, các trường phái quan điểm cũng nhiều, nhưng chẳng ai trả lời chắc chắn cuối cùng để “hóa rồng” thì cần làm gì với giáo dục? Hay thậm chí đầu tư giáo dục có phải là yếu tố đầu tiên và then chốt nhất để "hóa rồng" kinh tế hay không?

Do không trả lời được những câu hỏi đó một cách thuyết phục, trong nhiều năm, xã hội chúng ta cứ luẩn quẩn mãi trong vòng xoay của "khủng hoảng" rồi "cải cách", "cải cách" rồi lại "khủng hoảng". Tâm trạng bất an về giáo dục đang nhấn chìm chúng ta trong những cơn tiêu xài tốn kém cho "cải cách giáo dục" không rõ đường hướng, bảo thủ về mặt triết lý, phương pháp quản lý giáo dục, và nặng về nâng cấp "cơ sở vật chất".

Chúng tôi tự hỏi, cuối cùng tại sao truyền thông ở Việt Nam phải liên tục tưởng tượng ra "những cơn khủng hoảng giáo dục" và liên tục "kêu gọi cải cách"?

--------------------------
TOÀN VĂN XIN XEM: https://www.facebook.com/thuviennhanhoc/posts/219448218543951

Cải Cách Giáo Dục - Khủng Hoảng Và Ai Được Lợi Từ Cải Cách - Radio Nhân Học Kỳ 6

Trong quyển sách phổ biến kiến thức về cải cách giáo dục “Hiểu về cải cách giáo dục”, Raymond A. Horn cho rằng: "Cải cách giáo dục" (Educational Reform) thì khác với ““đổi mới giáo dục”” (Educational Change).

Từ “cải cách” hàm ý rằng nền giáo dục trước đó là sai lầm và sau cải cách thì mọi chuyện ít nhất sẽ trở nên tốt hơn, hoặc tiến bộ hơn. Cải cách luôn là một cách tiếp cận vĩ mô, đồng loạt, mang tính sức ép từ trên xuống.

Còn “đổi mới” thì hàm ý những giải pháp được đưa ra sẽ đem đến sự khác biệt, thay thế, và biến đổi những cái cũ. "Đổi mới" thường tiếp cận điều chỉnh ở quy mô nhỏ, tốc độ chậm, dần dần, dựa trên tình hình thực tế, và hướng đến một giải pháp giáo dục "phù hợp hơn" cho một trường hợp cụ thể.

Việc nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo nếu có, là thông qua những “đổi mới giáo dục” quy mô nhỏ, tốc độ chậm, tương thích với điều kiện cụ thể, hoàn cảnh cụ thể, trường lớp cụ thể, với nhóm giáo viên và nhóm sinh viên, học viên cụ thể. Giáo dục không phải là chuyện ngày một ngày hai. Vội vàng xô đổ tất cả những gì đang có để xây dựng những thứ hoàn toàn mới chỉ là sự lặp lại những sai lầm của việc “cải cách giáo dục” thiếu chính chắn, thiếu mục tiêu, và thiếu triết lý đem lại.

Nhìn lại những thay đổi trong nền giáo dục của Việt Nam gần đây, nếu có một yếu tố nào được coi là "khả quan", "tiên tiến" và "tốt đẹp" thì đều bắt đầu từ những vận động đổi mới ở quy mô nhỏ, trong một cộng đồng, một ngôi trường cụ thể, một giáo viên cụ thể, hướng đến tìm kiếm giải pháp cho những trường hợp cụ thể. Còn những biến đổi lớn lao vĩ mô thì luôn gây ra những tranh cãi, và bất cập.

Cũng từ kinh nghiệm của Việt Nam và nhiều nước khác, “đổi mới giáo dục” tạo ra biến chuyển tích cực, hiệu quả trong giáo dục đôi khi thậm chí buộc phải đi ngược lại với nguyên lý của “cải cách giáo dục” được thiết lập bởi quyền lực chính trị xã hội.

Còn thế nào là “cải cách giáo dục”? Trên thế giới, khi nói đến “cải cách giáo dục”, người ta nói đến việc định hình xã hội, thiết lập mô hình con người mới, phù hợp với những nhu cầu chính trị của những người nắm trong tay quyền lực cải cách. “Cải cách giáo dục” theo góc nhìn này, là một vận động chính trị và là một phương thức để quản trị xã hội thông qua giáo dục, góp phần định hình những gì được học và dạy ở nhà trường.

“Cải cách giáo dục” là cách tiếp cận vĩ mô, mang tính áp đặt từ trên xuống của những người làm chính trị với giáo dục, nên nó không tập trung vào nâng cao chất lượng giáo dục. Bản thân “cải cách giáo dục” không thể nâng cao chất lượng đào tạo một cách trực tiếp. Vì đằng sau nó luôn là những lợi ích kinh tế, chính trị, chứ không phải lợi ích học vấn. Điều này có thể chứng minh dễ dàng từ thực tế cải cách giáo dục ở nhiều quốc gia mà quý độc giả có thể tìm đọc từ bộ sưu tầm sách về “cải cách giáo dục” của Thư viện Nhân học.

Chúng ta phải chấp nhận một thực tế rằng chừng nào chúng ta còn tồn tại trong một xã hội có hình thái nhà nước và có một nền giáo dục quốc dân thì “cải cách giáo dục” là một phần không bao giờ thiếu được trong cuộc sống. Đồng thời, nhà nước và quyền lực chính trị luôn là đối tượng sẽ nắm trong tay việc điều chỉnh vĩ mô nền giáo dục.

Có điều, chúng ta cần phải thẳng thắn, thành thực và thực dụng trong việc đánh giá chính xác vai trò của “cải cách giáo dục”. Việc này sẽ giúp chúng ta tránh lãng phí đầu tư ngân sách nhà nước và vay nợ cho những hình thức cải cách sẽ không đưa đến đâu như chúng ta đang làm hiện nay. Ví dụ như xây dựng những bộ sách giáo khoa bắt buộc chung, những quy chuẩn môn học chung cho học sinh cả nước, những yêu cầu, tiêu chuẩn để áp đặt cho toàn bộ hệ thống giáo dục, những chương trình quốc gia về trang bị cơ sở vật chất tốn kém, hay cả xu hướng quốc gia đẩy cả nền giáo dục đi theo những "tiêu chuẩn" và "hệ thống đánh giá" từ đâu rơi xuống.

TOÀN VĂN XIN XEM: https://goo.gl/sWPmoN

Cải Cách Giáo Dục - Cải Cách Hay Đổi Mới Giáo Dục - Radio Nhân Học Kỳ 7

RADIO NHÂN HỌC KỲ 8

LỢI THẾ SẮC ĐẸP - LÝ DO NGƯỜI QUYẾN RŨ THƯỜNG THÀNH CÔNG HƠN 

(Viết và phát thanh: Trịnh Nhật Tuân)

Ngoại hình đẹp mang lại nhiều lựa chọn nghề nghiệp hơn, thu nhập cao hơn, nhiều cơ hội kết đôi với người quyến rũ và thành đạt hơn, và thậm chí là giúp vay nợ ngân hàng nhanh chóng hơn. 

Đó là kết luận của tác giả Daniel S. Hamermesh trong cuốn "Lợi thế sắc đẹp: lý do người quyến rũ thường thành công hơn". Và kết luận ấy không hề võ đoán mà dựa trên việc phân tích những số liệu thống kê từ các nghiên cứu trước đó.

Thậm chí, những ưu thế mà nhan sắc mang lại còn có thể ước lượng được. Cụ thể là, thông qua số liệu thu thập từ một nghiên cứu năm 1971 của Đại học Michigan (Mỹ), tác giả tính toán và đưa ra những con số như sau: phụ nữ xấu có thu nhập dưới mức trung bình 3%, còn với đàn ông xấu thì con số ấy lên đến 22%. Ngược lại, phụ nữ và đàn ông có ngoại hình đẹp thì thu nhập cao hơn mức trung bình 3-4%. Hamermesh còn nói thêm rằng, đây không phải là một hiện tượng mang tính cục bộ mà là một hiện tượng mang tính phổ quát toàn cầu. 

Vì thế, sự tồn tại của tình trạng phân biệt đối xử dựa trên ngoại hình là không hề vô căn cứ mà có cơ sở lý luận khoa học xác đáng. Và điều đó đang diễn ra mỗi ngày trong đời sống của chúng ta ở gia đình, công sở, trường học và cả trên đường phố. Với một số người, sự phân biệt đối xử này thậm chí còn gay gắt hơn cả kỳ thị chủng tộc.

Vậy chúng ta cần phải có những giải pháp gì cho riêng mình, nếu là người trong cuộc, và cho cộng đồng ở thời điểm hiện tại, khi đề tài phân biệt đổi xử ngoại hình chưa được mang ra thảo luận rộng rãi ở các hội nghị về nhân quyền và bình đẳng con người? Tác giả Hamermesh đã đưa ra những đề xuất của riêng mình trong cuốn sách. Và bất ngờ là, không có một giải pháp nào trong số đó khuyên người ta phải thay đổi ngoại hình.

Thực tế, đã có nhiều tác phẩm viết về đề tài tác động của ngoại hình lên đời sống con người. Nhưng đây là cuốn sách đầu tiên bàn về mối liên hệ giữa ưu thế ngoại hình với lợi ích kinh tế thông qua các nghiên cứu chọn mẫu dữ liệu đại diện quốc gia (nationally representative sample).

Nếu bạn trông đợi ở cuốn sách này những lý thuyết tâm lý học, mỹ học hay những bài học cá nhân có liên quan đến đề tài nói trên, cuốn sách này có thể không thỏa mãn được bạn. Nhưng nếu bạn muốn kiểm chứng những quan điểm về ưu thế mà ngoại hình mang lại cho đời sống thông qua những con số cụ thể, cuốn sách này hẳn sẽ không làm bạn thất vọng.

Radio Nhân học Kỳ 8

Lợi Thế Sắc Đẹp - Người Quyến Rũ Thường Thành Công Hơn - Radio Nhân Học Kỳ 8

ĐỪNG ẢO TƯỞNG VỀ “THỊ TRƯỜNG TỰ DO”

Trong lý luận của những chuyên gia kinh tế học Việt Nam, “thị trường tự do” được coi là “phương thuốc thần thánh” để giải quyết tất cả các vấn đề mà nền kinh tế Việt Nam đang đối mặt. 

Vậy cuối cùng “thị trường tự do” mà họ nói đến là gì? “Thị trường tự do” được hiểu như là một mô hình kinh tế mà Nhà nước đóng vai trò tối thiểu, rút dần ảnh hưởng của nó ra khỏi việc điều tiết nền kinh tế. Ở mức độ cao hơn, Nhà nước hoàn toàn không tham gia vào điều hành nền kinh tế để nền kinh tế vận hành và tự điều tiết theo “quy luật” của nó. 

Ý tưởng về “thị trường tự do” là một ý thức hệ xã hội/ hình thành từ thế kỷ XVIII ở châu Âu nhưng đã bị lãng quên. Cho đến giữa thế kỷ XX, nó được khơi dậy nhằm mục đích bảo hộ quyền lợi cho những đại tập đoàn kinh tế. Trong nội bộ một quốc gia, “thị trường tự do” là cơ sở lý luận để gạt bỏ khả năng kiểm soát của Nhà nước đối với nền kinh tế, để mặc những tập đoàn lớn “tự do” hoạt động. Trên bình diện quan hệ quốc tế, “thị trường tự do” là vũ khí để vô hiệu hóa khả năng kiểm soát thị trường của chính phủ những nước nhỏ và yếu, mở cửa cho sự xâm nhập của tập đoàn tư bản hùng mạnh đến từ các nước lớn. 

“Thị trường tự do” đúng như định nghĩa trên là một nền kinh tế dựa trên “luật rừng”, nơi mà “mạnh được yếu thua” trở thành nguyên tắc thị trường duy nhất. Một mặt, nó mang lại hoặc là sự hỗn loạn, hoặc là sự cai trị tuyệt đối của một thiểu số những tập đoàn cực kỳ hùng mạnh và giàu có, cùng nhau chia sẻ lợi ích kinh tế chung. Mặt khác, nó đẩy người lao động, những người kinh doanh nhỏ lẻ, và đặc biệt những doanh nghiệp nhỏ không có khả năng thách thức sự thống trị nền kinh tế của những đại tập đoàn lớn rơi vào khủng hoảng.

Ở Hoa Kỳ, hậu quả của việc theo đuổi chính sách hướng đến “thị trường tự do”, nới lỏng kiểm soát nền tài chính là cuộc khủng hoảng kinh tế những năm 2008-2012, khiến Nhà nước những năm sau đó phải vội vàng ban hành hàng loạt chính sách mới để lấy lại quyền kiểm soát thị trường trên nhiều lĩnh vực.

Ở Việt Nam, qua điều tra của Pew, 95% người Việt Nam được hỏi có hay không ủng hộ “thị trường tự do” (Free market), chỉ 3% chống lại. Trong khi đó, số người chống lại “thị trường tự do” ở Mỹ chiếm 25%. Ở Trung Quốc, nước cũng từng trải qua sự tàn phá của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung Xã hội chủ nghĩa kiểu cũ như Việt Nam, có đến 18% số người được hỏi tỏ ra hoài nghi về cái gọi là “thị trường tự do”. 

Người Việt Nam thường gián tiếp nhắc đến nguyên lý của “thị trường tự do” thông qua cách nói mỹ miều: “Hãy để thị trường tự điều tiết”. Thế nào là “thị trường tự điều tiết”? Hầu hết mọi người sẽ trả lời: “Tự điều tiết theo quy luật cung – cầu”. Thế: “quy luật cung – cầu nào sẽ điều tiết và thiết lập chiến lược phát triển của toàn bộ nền kinh tế?” và “Quy luật cung – cầu nào của “thị trường tự do” sẽ điều tiết được chuyển giá, trốn thuế, đầu cơ tích trữ và lũng đoạn thị trường chứng khoán?”

Có thể thấy, nguyên nhân của tinh thần sùng bái “thị trường tự do” ở Việt Nam xuất phát từ nỗi chán ghét nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung của Nhà nước giai đoạn trước Đổi Mới. Vì mô hình kinh tế này đã hoàn toàn thất bại nên mọi người tìm kiếm câu trả lời và đặt niềm tin vào một mô hình mới. Và lần này, họ đặt niềm tin vào “thị trường tự do”. 

Hậu quả là, “thị trường tự do” thiếu sự kiểm soát chặt chẽ và điều tiết mạnh mẽ của Nhà nước đã dẫn đến hàng loạt các vấn nạn môi trường như vụ xả thải Vedan, vụ gây ra ô nhiễm của Formosa, vụ trốn thuế của Coca Cola cùng các tập đoàn đa quốc gia khác.

Thêm vào đó, những tập đoàn, doanh nghiệp Nhà nước hoạt động trên nguyên tắc “mạnh được yếu thua” của “thị trường tự do” đang bóp chết những doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đồng thời, việc quản trị yếu kém và lãng phí của Nhà nước đối với những doanh nghiệp vừa và nhỏ này khiến cả nền kinh tế lâm vào trì trệ, thiếu hiệu quả. 
 
XIN XEM TOÀN VĂN Ở:

Đừng Ảo Tưởng Về Thị Trường Tự Do - Radio Nhân Học Kỳ 9

XIN ĐỪNG BIẾN THẦY CÔ THÀNH TRÂU BÒ - RADIO NHÂN HỌC KỲ 10

Cải cách giáo dục ở Việt Nam thường là những cải cách chính sách, nặng về xoay chuyển cơ cấu vĩ mô, tập trung chủ yếu vào cải cách nội dung sách giáo khoa, cũng như quy chế thi cử. Song không phải vì vậy mà chính sách giáo dục vĩ mô thực sự ổn. Có quá nhiều vấn đề đang ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học ở Việt Nam. 
Vấn đề nghiêm trọng nhất nhìn từ góc độ vĩ mô đó là tình trạng thiếu giáo viên trầm trọng. Điều này khiến những giáo viên phổ thông ở Việt Nam đang phải è cổ gánh một khối lượng công việc nhiều hơn rất nhiều lần thầy cô ở những quốc gia khác. 
Và tình hình này có thể trở nên nghiêm trọng hơn nếu xảy ra đợt cải cách biên chế sắp tới. Nó sẽ làm ảnh hưởng đến công việc của một lượng lớn giáo viên đang yên tâm công tác trong biên chế.
Điều này có vẻ nghịch lý, nhưng thử search cụm từ "thiếu giáo viên" trên Google. Bạn sẽ hình dung được phần nào tình cảnh đang xảy ra với giáo dục phổ thông Việt Nam. Nhiều trường đang thiếu hụt giáo viên nghiêm trọng. 
Và đó là điều có thực chứ không phải chiêu trò vòi biên chế kiếm tiền của những ông bà hiệu trưởng thất đức, nếu nhìn vào số liệu thống kê.
Có một chỉ số mà mọi nền giáo dục hết sức chú ý cân đối khi hoạch định chính sách vĩ mô: tỉ lệ giữa số lượng giáo viên và số lượng học sinh. Số lượng học sinh chia theo đầu giáo viên của Việt Nam hiện giờ đang ở mức độ không hợp lý. 
Trung bình một giáo viên phổ thông ở Việt Nam phải đảm nhiệm quán xuyến việc học hành của 17,82 học sinh. 
Trong khi đó, trung bình một giáo viên phổ thông ở Mỹ phải đảm nhiệm 12,2 học sinh. Ở Đức, nơi toàn bộ giáo dục phổ thông do ngân sách nhà nước hỗ trợ, một giáo viên chỉ phải đảm nhiệm 13,5 học sinh. Ở Nhật Bản, một giáo viên đảm nhiệm 14,71 học sinh. Ở Hàn Quốc một giáo viên phải đảm nhiệm trung bình 14 học sinh. Ngay cả ở Trung Quốc, người ta duy trì tỉ lệ 1 giáo viên đảm nhiệm việc học của 14,8 học sinh. 
Như vậy nếu so với những quốc gia kể trên, thì một giáo viên phổ thông của Việt Nam hiện phải chịu sức ép chăm sóc, dạy dỗ, và hỗ trợ học hành cho một số lượng học sinh lớn hơn hẳn.
Tình trạng thừa giáo viên chỉ diễn ra cục bộ. Nhìn tổng thể vĩ mô, nền giáo dục phổ thông của Việt Nam đang thiếu giáo viên trầm trọng.
Hơn nữa, ở nhiều quốc gia, đơn cử như ở Trung Quốc, bên cạnh số giáo viên phổ thông trực tiếp đứng lớp là 15,2 triệu người, người ta còn duy trì thêm khoảng 3 triệu người ở các trường làm công tác quản lý hành chính hỗ trợ đào tạo theo tỉ lệ 5 giáo viên phổ thông có 1 nhân viên hành chính. 
Nhiều địa phương ở Việt Nam, thầy cô giảng dạy ở phổ thông phải kiêm nhiệm quản lý và đồng thời làm hành chính cho cả trường. Chưa kể những đợt cải cách, những đợt học tập nghị quyết chủ trương, những hoạt động ngoài chuyên môn, những kỳ thi bắt buộc hoặc nửa cưỡng ép, những tiêu chuẩn áp đặt từ trên xuống thay đổi xoành xoạch hàng tháng hàng năm đang ngốn hết quỹ thời gian ít ỏi còn lại. Nền giáo dục quản lý quan liêu đang vắt kiệt quỹ thời gian và sức lực của những thầy cô giáo.
Điều này khiến nhiều thầy cô dạy ở cấp phổ thông phải làm việc quần quật như trâu bò chỉ để đáp ứng được yêu cầu của giảng dạy thông thường và quản lý giáo dục vĩ mô. Hơi sức đâu mà chăm lo và đổi mới chuyên môn. Bế tắc của cải cách giáo dục nằm ở chỗ nó đang biến thầy cô thành trâu bò theo nghĩa đen.
Làm người ai cũng chỉ có 24 giờ. Đảm nhiệm công việc chuyên môn đã quá tải, cộng với những công việc hành chính không tên, những hoạt động ngoài chuyên môn kì quặc, thầy cô giáo ở bậc học phổ thông chắc chắn không có thời gian để sống và nuôi dưỡng tâm huyết để dạy dỗ học trò.

Đừng Biến Thầy Cô Thành Trâu Bò - Radio Nhân Học Kỳ 10

TOÀN VĂN XIN XEM: https://goo.gl/NxVCtP

Không phải đàn ông nào trên thế giới cũng nhìn ngắm bộ ngực người phụ nữ bằng con mắt nhục dục. Đó là một thực tế!  

Trong rất nhiều nền văn hóa, bộ ngực phụ nữ hoàn toàn không phải là biểu tượng của tình dục. Chúng ta có thể thấy điều này hết sức rõ ràng khi xem lại những bức ảnh về phụ nữ các tộc người ở Tây Nguyên với bộ ngực trần và làn da ngăm trong thời kỳ Pháp thuộc và chiến tranh Việt Nam.

Vậy từ khi nào, bộ ngực người phụ nữ trở thành biểu tượng của tình dục?

Học giả Marilyn Yalom trong quyển sách Lịch sử về ngực "A History of the Breast" đã tiến hành truy ngược lịch sử để đưa đến một hình dung đầy đủ về hình ảnh bộ ngực phụ nữ trong nền văn hóa phương Tây từ thời Trung cổ đến thời hiện đại.

Bà chỉ ra rằng nam giới là một mắt xích quan trọng trong việc kiến tạo hình ảnh mới về bộ ngực phụ nữ. Bà cho rằng, từ rất sớm trong lịch sử văn hóa phương Tây, bộ ngực của người phụ nữ đã trở thành nguồn cảm hứng vô tận cho đàn ông trong lĩnh vực thơ ca, đạo đức, truyền thông, và cả bác sĩ thẩm mỹ. 

Từ thời Cổ đại đến thời Trung Cổ trong tinh thần Kito giáo thì hình ảnh ngực phụ nữ vốn chỉ biểu tượng cho sự thiêng liêng và trân trọng. Điều này thể hiện qua những bích họa của Mẹ Maria để ngực trần cho Jesus bú. 

Nhưng khi đến thời Phục Hưng thì hình ảnh bộ ngực bị che đi. Điển hình là bức tranh Madonna and Child của Jean Fouquet, ngực phụ nữ bị che giấu đi một nửa và đứa trẻ chỉ ngồi trong lòng mẹ. Người xem tranh chỉ thấy đường nét ẩn hiện tạo nên bờ ngực của người phụ nữ mà thôi.

Hiện tượng này, theo Yalom, là chỉ dấu cho việc bộ ngực phụ nữ đã bị tình dục hóa, mất đi tính chất thiêng liêng tôn giáo của nó.

Cũng trong chính giai đoạn này, cách nhìn về chức năng của bộ ngực phụ nữ cũng bắt đầu phản ánh góc nhìn giai cấp, đẳng cấp. 

Bộ ngực của phụ nữ thuộc tầng lớp thấp trong xã hội bị coi là một thứ công cụ để chăm sóc con cái. Trong khi đó, bộ ngực của phụ nữ quý tộc không phải là để cho con bú mà để phục vụ nhu cầu tình dục của đàn ông.

Đàn Ông Không Phải Lúc Nào Cũng Mê Ngực - Radio Nhân Học Kỳ 11

GIÁO DỤC CÔNG Ở HOA KỲ CÓ KHAI PHÓNG HAY KHÔNG? 
RADIO NHÂN HỌC KỲ 12 

Giới thiệu của Radio Nhân học:

Xu hướng "lãng mạn hóa" trong góp ý và thực hành cải cách giáo dục là xu hướng phổ biến ở Việt Nam hiện nay. Xu hướng này đã, đang và sẽ tiếp tục đẩy cải cách giáo dục vào bế tắc.

Đọc những gì "giới tham mưu" viết về giáo dục Mỹ, giáo dục Nhật Bản và giáo dục Phần Lan, người ta có cảm giác họ đang hoạt động bán hàng đa cấp chứ không phải đang cung cấp một bức tranh thực tế - thực dụng về những gì đang xảy ra trên thế giới. 

Những bức tranh lãng mạn màu hồng có thể khiến người ta thèm muốn nhưng không ai làm chính sách với những huyễn tưởng ấy cả. 

Thực hành cải cách của Bộ Giáo dục Việt Nam nhiều năm qua cũng chỉ dừng ở việc bán "vision" (tầm nhìn) và tiêu tiền nên thất bại là điều đương nhiên. Những gì chúng ta thấy là sự cóp nhặt những "mô hình lý tưởng" đâu đó để đem về áp dụng đại trà "trên phạm vi toàn quốc". 

Những mục tiêu được đặt ra trong những đề án cải cách đã thất bại trước đây đều là những mục tiêu không tưởng như "phổ cập" năng lực ngoại ngữ, hay áp dụng một mô hình lớp học "hiện đại" trên phạm vi toàn quốc.

Chúng ta muốn học tập giáo dục Mỹ, Nhật, Phần Lan cũng được thôi. Nhưng trước hết cần phải tiếp nhận thông tin về nền giáo dục đó đa chiều và cẩn thận.

Radio Nhân học xin trân trọng giới thiệu bài viết của Trần Uyên Nguyên, hiện đang học tập ở Đại học Lesley, để cung cấp cho bạn đọc một góc nhìn tham chiếu khác về giáo dục Hoa Kỳ. 

Bài viết chỉ ra rất nhiều những bài học kinh nghiệm cho cải cách giáo dục công của Việt Nam. Đặc biệt, nó phần nào chỉ ra sự ngớ ngẩn của mệnh đề "đào tạo theo nhu cầu của thị trường" đã được nhắc đi nhắc lại gần đây trên truyền thông đại chúng.

TOÀN VĂN XIN XEM: www.nhanhoc.org

Giáo Dục Công Hoa Kỳ Khai Phóng Hay Không - Radio Nhân Học Kỳ 12

RADIO NHÂN HỌC KỲ 13
QUẢN TRỊ MÔI TRƯỜNG VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA SUY THOÁI MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM

Phát thanh viên: Trà Hoa Cúc

Đầu năm 2016, sự kiện cá chết hàng loạt và ảnh hưởng nghiêm trọng từ sự cố Formosa đến hệ sinh thái biển miền Trung đã trở thành mối lo ngại của toàn xã hội. Sự cố môi trường này cho thấy bên cạnh những thay đổi tích cực gần đây, chính sách quản trị môi trường ở Việt Nam vẫn còn nhiều bất cập.

Trong bối cảnh đó, quyển sách "Quản trị môi trường ở Việt Nam - Cải cách thiết chế và Thất bại" của Stephan Ortmann ra đời. Quyển sách đề cập đến những nhân tố tác động đến môi trường, mối quan hệ mật thiết giữa các nhân tố, từ đó, ông đề ra giải pháp cải thiện thực trạng quản lý môi trường ở Việt Nam hiện nay.

Tác giả cho rằng ngay từ những năm 80, nhà nước Việt Nam đã xây dựng nhiều kế hoạch đối phó với những vấn đề môi trường như: xói mòn đất, tàn phá rừng, suy thoái đa dạng sinh học, ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước, vấn đề xử lý chất thải và biến đổi khí hậu. Tuy nhiên cho đến nay, những vấn đề trên đều chưa được giải quyết triệt để, điều đó chứng tỏ trình độ quản lý môi trường còn yếu kém và chính sách nhà nước không được thực thi hiệu quả.

Ortmann chỉ ra có hai phương thức quản lý môi trường đã và đang áp dụng ở Việt Nam là “environmental government” và “environmental governance”. 

Phương thức “environmental government” lấy nhà nước làm trung tâm, sử dụng mệnh lệnh hành chính và pháp luật để thực thi các chính sách môi trường. Được áp dụng trước thời kì Đổi Mới 1986, phương thức này chẳng những không cải thiện tình hình mà còn để lại hậu quả lâu dài và trầm trọng lên thực trạng môi trường. 

Khác với phương thức lấy nhà nước làm chủ thể duy nhất, phương thức “environmental governance” liên kết quyền lực tư với quyền lực công, cho phép xã hội dân sự, các doanh nghiệp và các tổ chức phi chính phủ phối hợp với nhà nước cũng xây dựng và thực thi các chính sách môi trường. Đây là phương pháp tích cực, đạt hiệu quả cao trong việc bảo vệ môi trường.

Khi đi sâu vào nghiên cứu nội bộ, Stephan Ortmann chỉ ra có hai nhóm chi phối hoạt động quản lý môi trường ở Việt Nam bao gồm: nhóm bảo vệ và nhóm chống đối. 

Trong nhóm bảo vệ, tác giả cho biết trong chính quyền có những người cấp tiến. Họ thực sự góp phần thay đổi hoạt động quản lý môi trường. 

Ngược lại, nhóm chống đối lại tập hợp những nhóm lợi ích kinh tế, hình thành khi nền kinh tế Việt Nam bắt đầu phát triển từ đầu thế kỷ XXI. Đây chính là vấn đề nan giải nhất mà Việt Nam phải đối mặt hiện nay: "Chúng tạo nên một đối trọng quyền lực ngăn cản bất kỳ chính sách môi trường nào. Một cách gián tiếp, chúng cũng làm suy yếu cơ chế quản lý môi trường bằng việc hạn chế, giảm tải những nguồn lực thực thi chính sách một cách hiệu quả…”.

Bên cạnh đó, hoạt động lập pháp cũng chưa thực sự đạt hiệu quả cần thiết. Thiết chế tài phán chỉ được coi là một bộ phận của nhà nước, thiếu tính độc lập và không có nhiều đóng góp trong việc xử lý các vi phạm môi trường. Cơ chế chính trị và hệ thống thứ bậc trong nhà nước Việt Nam cũng không có sự thống nhất như nhiều người vẫn lầm tưởng, mà ngay trong nội bộ chính quyền các cấp, đã có những nhóm lợi ích đối lập nhau đang tranh giành ảnh hưởng.

Rõ ràng là, sự yếu kém của nhà nước trong việc quản trị môi trường đã dẫn đến sự tham gia tất yếu của những thành phần khác như xã hội dân sự, các doanh nghiệp, các tổ chức phi chính phủ. Đặc trưng quan trọng của những thành phần này là “tính độc lập”. Không chịu sự chi phối của chính phủ, họ có thể sử dụng những nguồn lực mà các cơ quan nhà nước không có để khắc phục những hiểm hoạ môi trường. 

Đây là một quyển sách hiếm có, đem đến góc nhìn không thể thẳng thắn hơn về thực trạng quản trị môi trường ở Việt Nam giai đoạn sau Đổi Mới.

Radio Nhân học

Popular tracks