Gerinkel, gerammel, getik en geklingel.
Sinds het maken van deze geluidsmobile klinken onze spullen uit o.a. de keukenlade en mijn overgrootmoeders knopendoos in onze tuin. Elke zucht wind laat de mobile dansen en dus geluid maken.
Het werk is gemaakt in opdracht van de Volkskrant vandaag te vinden in de Volkskrant Magazine, inclusief interview en bouwtekening. Duik zelf een rommelkast of de schuur in en ga aan de slag. Mocht je een mobile gemaakt hebben, dan vind ik dat natuurlijk heel leuk om te horen.

Foto: Erik Smits

Geluid #66: rinkelende geluidsmobile

https://www.elisethart.com/#/dossier-cees/

Het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging zou begin 2025 voor iedereen openbaar worden. Dat oorlogsarchief zit vol met documenten over vermeende foute Nederlanders in de Tweede Wereldoorlog. Maar na waarschuwingen over de privacy komt het hele archief niet online, maar blijft het beperkt openbaar. Het gesprek hierover is in sommige families het afgelopen jaar al wél geopend. Want: geschiedenis die onbesproken was, wordt nu opgerakeld en zwarte bladzijdes worden onder ogen gezien. Wat deden de ouders, grootouders of overgrootouders in deze tijd? Kortom: wat betekent die collaboratie precies? Verslaggever Rozemarijn Brus volgden ons gezin in deze zoektocht. Met haar opnames hebben Wij (Elise ‘t Hart en Willem ‘t Hart) een compositie gemaakt die deze vragen ruimte geeft.  Ze knipten alle bijgeluiden uit de verslaggeving. Bij elk geluid ontvouwde zich een deel van het verhaal. De zwaarte is te horen in het openslaan van de dossiers, het geritsel van de bonnen en het geruis van de handgeschreven brieven. De dissonantie van de piano omschrijft het dissonante verleden, maar wordt mooi ingekleurd met warme harmonie die staat voor waar ze nu zijn.

Mede mogelijk gemaakt door BNN/VARA. Met dank aan het archief, Rozemarijn Brus en Nils Davidse

Dossier Cees

Obscùlta

https://www.elisethart.com/#/knappendetakjes/

Registratie ‘TK’

De zoemende noodverlichting is voor mij een nieuw geluid uit mijn dagelijkse geluidenpalet. Dit palet bestaat vooral uit mijn huisgeluiden, de geluiden op mijn werk, geluiden op de weg tus- sen mijn huis en mijn werk en de geluiden bij mijn moeder thuis (want ja, daar ben ik bijna dagelijks te vinden). Een nieuw geluid heeft zichzelf daaraan toegevoegd.

Ik heb een nieuw atelier, dus een nieuwe plek met nieuwe ge- luiden. Het is een zeer opvallend, geluid dat constant aanwezig is. Het gaat namelijk niet om een nieuwe piepende deur, een nieuwe krakende vloer of het gegorgel van mijn nieuwe toilet. Het gaat om een geluid dat voortkomt uit een kapotte, of half-kapotte, noodverlichting. Een geluid dat je niet helemaal verwacht bij een object als dit. Een noodverlichting hoort immers geen geluid te maken. Dit maakt het geluid juist daarom wel heel bijzonder. Misschien ervaart u het geluid tijdens het luisteren als zeer irritant. In werkelijkheid valt het gelukkig mee. De noodlamp hangt in de gang, om de hoek. Het geluid is dus in het atelier nauwelijks te horen. En daarbij hield ik de microfoon tijdens het opnemen dicht- bij de bron gehouden. Zo dichtbij zullen onze oren nooit komen.

Geluid #1: zoemende noodverlichting

Deuren maken geluid. Deuren kunnen kraken, piepen, krijsen en zeuren. Er zijn maar weinig deuren die helemaal geen geluid voortbrengen. De geluiden komen vaak vrij rondom de schar- nieren en deurklinken. Soms kan ik mij heel erg irriteren aan bij- geluiden van deuren. Al gauw denk ik dan aan een aantal druppeltjes WD40..

De schuifdeur in mijn atelier is wel een heel bijzondere deur, vooral vanwege het geluid dat de deur maakt. Het gaat om een flinke schuifdeur met de letters ‘Instituut voor Huisgeluid’. Het is een groot paneel dat van links naar rechts (dicht) en van rechts naar links (open) geschoven kan worden.
Ik omschrijf het geluid van deze deur graag als zingen. Tijdens de opname schuif ik de deur dicht, en zingt de deur zijn volgende stuk voor ons. Het is eigenlijk heel mooi! De deur lijkt naar de juiste tonen te zoeken voor een experimenteel muziekstuk. Het zingt een kleine seconde en produceert aan het einde van het stuk nog even een aantal bijzondere boventonen.

Geluid #2: zingende schuifdeur

Geluid #3 komt uit de Franse Alpen, uit het plaatsje Saint Nico- las de Véroce (vlakbij Saint Gervais). Deze week verblijf ik in het huisje van mijn (bonus) grootouders. Een klein houten huisje op een heuvel met een prachtig uitzicht op de bergen in de verte. Het feit dat de omgeving is voorzien van een dik pak sneeuw, is een ware verrassing. Het geeft prachtige geluiden en misschien wel nóg mooiere stiltes..

Het geluid van deze week is niet de stilte maar ander zeer typerend geluid voor deze omgeving. Ik denk dat iedereen bij het horen van het geluid ongeveer dezelfde beelden oproept. Dit zal misschien komen door de Milka reclames van vroeger. Het heeft iets knus, warms, levendigs en brengt echt het gevoel van de Alpen, uitgestrekte weides en de bergen met zich mee.
Je hoort het hier best veel tijdens wandelingen in het gebied. Ook tijdens deze wandeling kwamen we een groepje grazende koeien tegen. Op de opname hoor je in het begin de klingelende koeien even stoeien. Het klingelen klinkt dan even heel heftig, als een klein ensemble dat met verschillende bellen een performance geeft. Al snel gaan de koeien weer hun eigen weg. Het knarsen van de poten in de sneeuw is een prachtig extra geluid. Ver weg hoor je het suizende geluid van stromend water in het dal.

Geluid #3: klingelende koeien

Na de klingende koeien van vorige week, nam ik deze week een ander fijn geluid op in de Franse Alpen. Het is een geluid dat ik zelf niet heel vaak heb gehoord. Wij gingen vroeger niet op wintersport en echt dikke pakken sneeuw hebben we in Nederland in tijden niet gehad. Bij andere luisteraars zou dit geluid zomaar een nostalgisch gevoel kunnen oproepen.

Het ervaren van knarsende sneeuw is echt heerlijk. Het voelt goed, het klinkt lekker en het ziet er prachtig uit. Voor de opnames liep ik door een pak sneeuw van twee dagen oud en van ongeveer 15cm diep.
Bij elke stap die ik zet is het geluid te horen van de opstuivende, zachte sneeuw die bovenop ligt. De sneeuw rolt, vliegt, beweegt over andere sneeuw heen. Het is een zacht, maar toch zeer aanwezig geluid. Dit geluid wordt opgevolgd door het be- kende knarsen. De sneeuw wordt geplet en samengeduwd door mijn wandelschoenen. De combinatie van het opstuiven en het knarsen maakt het ‘t typische geluid van een wandeling door de sneeuw.

Geluid #4: knarsende sneeuw

Toen ik bezig was met het inrichtingen van het Instituut voor Huisgeluid voor de tentoonstelling Sense of Sound, kreeg ik van mijn moeder onze oude sjoelbak mee. We hadden het idee dat dit wel eens een heel karakteristiek, nostalgisch, plezierig geluid kon zijn voor in het archief. Nog niet eerder had ik de sjoelbak op tafel gelegd voor een potje sjoelen, eindelijk was het deze week zover.

Elke worp begint met het geluid van de schuivende houten sjoelschijf in de twee meter lange, houten sjoelbak. Dit zachte, fijne geschuif wordt opgevolgd door een harde kets. Soms ketst de schijf tegen de bak aan, soms tegen andere ronde schijven die al in de bak liggen. Dat laatste gebeurt natuurlijk steeds vaker naarmate de ronde vordert. Het aller fijnste en meest bevredigende geluid is wanneer de schijf helemaal (het liefst bijna geluidloos) door het gleufje (het liefst het gleufje met vier punten) schuift. Dit heb ik tijdens de ronde op de opnames helaas niet veel meegemaakt.

Het gevoel dat ik hoopte op te roepen tijdens het horen van de schuivende schijven was zeker aanwezig. Meteen was ik weer terug op kinderfeestjes van vroeger. Ik werd er behoorlijk fanatiek van...

Geluid #5: schuivende schijven

Thuis loopt, hupt en rent ons konijn Coco rond. Dit zorgt vaak voor vrolijke, prettige, huiselijke geluiden. Denk hierbij aan het tikken van haar nageltjes op de parketvloer, gesmak wanneer ze haar brokjes eet, of het geslurp wanneer ze drinkt uit haar water es. Maar er is nog een ander geluid dat met regelmaat te horen is..

Ik denk niet dat veel oren dit eerder gehoord hebben. Natuurlijk doet het snurken van het konijn u misschien wel denken aan andere snurkende wezens zoals dat van een hond, kat of misschien wel het snurken van een baby. Het is een subtiel, zacht geluid tijdens het inademen. De snurkjes zijn wisselend van toonhoogte.

Ons konijn snurkt niet altijd wanneer ze slaapt. Het snurken lijkt alleen te horen wanneer ze in een hele, hele diepe slaap is. Vaak bewegen haar lichaam en vooral haar neus ook zachtjes mee. Misschien heeft u wel eens een hond zien dromen: rennend met zijn poten in de lucht en soms zelfs zacht blaffend. In zo’n soort slaap was het beestje toen ik het opnameapparaat voor haar neus legde.

Geluid #6: snurkend konijn

Afgelopen week bracht ik een bezoek aan het Huis van Gijn, een museum aan de haven in Dordrecht. Huis van Gijn is een huis, gebouwd in 1729. Van 1864 tot 1922 heeft Simon van Gijn, zakenman, jurist en verzamelaar, hier gewoond. Na zijn dood werd het huis voor het publiek opengesteld. In de kamers worden prachtige meubelstukken, antieke spullen en zijn verzamelde prenten tentoongesteld. Momenteel zijn de ruimtes van het huis versierd zoals ze dat vroeger al deden met kerst.

Bij binnenkomst vroeg ik aan de dame achter de balie of er gefotografeerd mag worden. Een vraag die vaker gesteld wordt en waarop de vrouw positief antwoord- de. Toen stelde ik mijn tweede vraag: ‘Mag ik ook geluidopnames maken?’ Ik kreeg een fronsende blik. Die vraag had ze niet eerder gehad, het leek haar geen probleem. ‘Maar er is niet veel te horen hoor mevrouw’. Gelukkig bleek dit niet waar te zijn: krakende vloeren, tikkende klokken, piepende scharnieren, kerstmuziek: allemaal geluiden die de beleving van het oude huis completer maakten.

Deze week deel ik graag een aantal tikkende klokken met u. Het is opvallend dat in bijna elke ruimte van het huis een klokje staat te tikken. Zoals het klokje thuis tikt, tikt het nergens. Toch is dit geluid voor mijn gevoel een verdwijnend geluid uit de (Nederlandse) kamers. Wanneer we de tijd willen weten, kijken we op onze telefoon of horloge. Het hoorbaar tikken van de tijd ervaren we vaak als irritant.

Het tikken en slaan van de klokken in het museum deden mij beseffen dat dit een geluid is dat de heer van Gijn precies hoorde zoals ik het nu hoor. Misschien is het slaan van de klok een toontje lager geworden, maar het idee dat het tikken van de tijd nog net zo klinkt als toen, gaf mij een warm gevoel.

De opname is gemaakt in de hal op de begane grond. Op de achtergrond horen we naast de kerstmuziek ook wat museumbezoekers en voorbijrazende auto’s. Geluiden uit het hier en nu..

Geluid #7: tikkende tijd

De Grote Kerk in Dordrecht is al eeuwenlang het meest iconische gebouw van de stad. Het Dordrechts Museum hangt vol met zichten op Dordrecht waarbij de toren van de kerk altijd is afgebeeld. Het geluid van deze middeleeuwse kerk mag dan natuurlijk niet ontbreken in mijn geluidsarchief.

Even geleden rende ik op zondagochtend door de stad toen de kerkklokken begonnen te slaan. Dit noem ik nou echt gonzende kerk- klokken. Hard, keihard luidden de klokken om iedereen in de stad te laten weten dat de dienst bijna van start ging.

Tijdens de opnames van deze week, was het een gewone dinsdagmiddag, 15.30 uur. Na het slaan van de klokken ben ik naar binnen gelopen om te praten met één de vrijwilligers die in de kerk rondwandelde. Een enthousiaste man vertelde mij over de geschiedenis van de kerk en met trots over de beiaard van de toren: 67 klokken van 52.000 kg, de grootste in Europa. De basklok, 9830 kg is de zwaarste basklok van Nederland! Geen wonder dat op zondag ochtend de stad lijkt te trillen!
Voor u vandaag een bescheiden melodie met op de achtergrond wat stadse geluiden (ratelende  etsen, brommende motoren etc.). De klokken worden hier niet gespeeld door een beiaardier, maar door een automatisch systeem. Er worden overigens vanaf de lente concerten gegeven op de klokken. Daar moeten we natuurlijk een keer bij zijn!

Geluid #8: gonzende kerkklokken

Bijna iedereen heeft wel een plek in huis die knarst of kraakt: een traptrede, de vloer, een oude stoel, een kozijn.. Bij ons in huis is het de dorpel van de hal naar de woonkamer. Wij hebben een knarsende dorpel. Een echt huisgeluid, een geluid dat normaalgesproken misschien langs je heen gaat, maar eigenlijk zorgt voor jouw thuis- gevoel. Wanneer ik dit geknars niet zou horen tijdens het lopen van de ene naar de andere ruimte, zou ik heel raar staan kijken! Heel soms zet ik een iets grotere stap om het geluid te ontwijken. Dit is bijvoorbeeld wanneer iets (mijn konijn) of iemand (mijn man) in de woonkamer ligt te slapen, of wanneer ik heen en weer aan het struinen ben tijdens een telefoongesprek.

Hoe het geknars precies klinkt, hangt af van hoe je je voeten plaatst, met welk schoeisel je loopt en hoe hard je op de dorpel gaat staan. Tijdens de opnames wordt er op sokken gelopen, zodat het geluid van schoeisel niet afleidt. Voor de goede luisteraar (met oordopjes of koptelefoon) is er ook nog een ander geluid te horen die te maken heeft met het lopen door onze hal: loszittende tegels. Maar dat is misschien nog wel een geluid voor een volgende keer.

Geluid #9: knarsende dorpel

Het eerste geluid in 2018: knallende jaarwisseling. Een geluid dat iedereen afgelopen weekend wel gehoord heeft. Of je het nou in de verte, dichtbij, op radio of televisie volgde, je kan het niet gemist hebben. 

Zelf houd ik eigenlijk niet zo van knallend vuurwerk en blijf ik vaak veilig in huis achter de ramen staan. Dit jaar wilde ik het geluid van de jaarwisseling eens goed opnemen. Het is immers niet heel vaak te hoorbaar op deze manier en op deze schaal.   We waren deze avond in Utrecht, in de stad. Overal om ons heen was het feest. Met een champagnefles in onze handen hebben we onze ogen uitgekeken. De overburen hadden flink uitgepakt met een zeer divers assortiment vuurwerk: keiharde knallers, gillende keukenmeiden, vuurpijlen, fonteinen, alles kwam voorbij. Het was een mooie jaarwisseling wat betreft beeld en geluid.

Eenmaal thuis met de opnames, kan je de avond nog eens herbeleven. Andere dingen gaan opvallen, de context valt weg en er zijn geen kleurtjes en lichtjes in de lucht te zien. Dat is best vervreemdend. Soms lijkt het te zoeken naar ritme, soms is het een moment even helemaal rustig en slaat het geweld van de knallen en de onrust weer snel toe. Een heel andere ervaring dan op de avond van de jaarwisseling zelf..

Geluid #10: knallende jaarwisseling

Nog nooit eerder hoorde ik zo’n toonkunsting geluid uit een stook- hok komen als het geluid van deze week. Het is een geluid dat ik in de afgelopen twee jaar vaker heb gehoord, maar waarvan ik niet eerder had beseft waar het vandaan kwam. Mijn oren en ogen bedrogen mij. Ik dacht dat het geluid onderdeel was van de vlaggenmast: zodra er wind staat, wappert de vlag ijzer op ijzer en zingen de vlaggen mee met het ruisen van de wind. Maar nee. Afgelopen week zat ik in mijn atelier en zei de eigenaar van DordtYart: ‘Zo te horen doet de verwarming het weer.’ Het spreekwoordelijke kwartje viel: dit geluid komt uit het stookhok.
De hoge tonen zijn hoorbaar wanneer er wordt gestookt in de hal. Deze tonen zijn zo helder dat het klinkt alsof we luisteren naar een experimenteel  uitconcert. Tijdens het editten van het geluid (en dan hoor je het een aantal keer achter elkaar) lijk ik een patroon te horen dat steeds weer terug komt. Dit is niet heel gek. Het geluid komt namelijk van het draaien van de spindel in het systeem. Het blijkt dus toch het geluid te zijn van ijzer op ijzer. Het heen en weer draaien maakt dat de tonen repeteren.

Ik heb het geluid nooit als vervelend ervaren, soms licht irritant. Nu ik weet dat we het stookhok horen en het geluid daarmee verbonden is aan het warmer worden van de ruimte, vind ik het in deze koude dagen een prachtig geluid!

Geluid #11: toonkunstige spindel

Eens in de zoveel tijd kom je op een punt dat je door alle foto’s van je computer heen moet vanwege de ruimte op je harde schijf. Afgelopen week was het voor mij zover. Frustrerend maar ook mooi: alle bijzondere momenten van de afgelopen 3/4 jaar komen in een paar uur voorbij. Bijvoorbeeld foto’s uit de tijd die ik doorbracht in New York. Met de foto’s waande ik mij terug in deze werkperiode. Ik kon het vervolgens niet laten om de geluiden bij de beelden te zoeken, iets dat mij nóg meer mee terug nam naar die tijd.

Ik heb in New York een hele hoop geluiden opgenomen: krakende vloeren, bellende liften, loeiende sirenes, dreunende metro’s, gorgelende toiletten (want dat hoor je daar veel..), piepende banketbalschoenen en ga zo maar door. Lang twijfelde ik welk geluid ik u deze week zou toesturen. Toen ik de opnames van Avenue of America’s beluisterde, voelde ik me ineens wel heel prettig. Sluit uw ogen en u staat even in de straten van New York.

Er gebeurt veel in deze straat en alles maakt geluid. Taxi’s en politiewagens proberen de drukte te trotseren, vrachtwagens denderen door de straat met piepende remmen, vriendinnen zijn een dagje aan het shoppen, werknemers nemen even de tijd om een bagel en een kop kof e te halen. Dit is New York. Iedereen is bezig, iets aan het doen, onderweg, probeert ergens te komen of komt ergens vandaan. Ik kan de hele dag verlangend luisteren naar deze opnames en mijn gedachtes verplaatsen naar deze stad met haar geluiden.

Geluid #12: bruisende avenue

Misschien ken je het wel: je zit in een vergadering of bespreking en ineens hoor je vreemd gepiep, gek geruis of irritant gezoem. Een geluid dat niet eerder opviel maar er ineens was. Inmiddels ben je alweer een paar seconden afgeleid van hetgeen waar je eigenlijk naar had moeten luisteren: het gesprek.
Ik heb hier wel vaker ‘last’ van. Ik wil meteen weten waar het geluid vandaan komt en of ik het kan stoppen. Zo ook met het geluid van deze week. Het deed mij herinneren aan een jongen bij mij op de kunstacademie die altijd een kannetje gekookt water bij zich had. Waar je ook zat, je hoorde niet hem maar zijn pruttelende, piepende,  uitende kannetje. Gelukkig merkte hij het vaak gauw genoeg op en draaide dan even aan de deksel om het geluid te stoppen.

Afgelopen week had ik een bespreking waarbij het weer gebeurde: een zeurende koffiekan. Zodra er hete koffie in de kan geschonken werd, begon het te persen en piepen. Soms, na het inschenken van een kopje koffie, hield het even op en was de kan weer stil. Na een paar minuten (soms seconden) ging het kannetje toch weer pruttelen. Eenmaal geluidsopnames gemaakt en op mijn computer gezet, werd het geluid behoorlijk abstract. Het lijkt soms wel een kakelende kip. Ik zou het beeld van een koffiekan niet snel zien verschijnen bij het horen van dit geluid..

Geluid #13: persende koffiekan

Afgelopen september en oktober vond de tentoonstelling Sense of Sound plaats bij DordtYart. Een tentoonstelling waarin een halve eeuw geluidkunst te zien en te horen was, met werken van pioniers als Raaijmakers en Panhuysen, gerenommeerde kunstenaars als Hans van Koolwijk en Maria Barnas en jonge kunstenaars als Tamar Harpaz en Matthias König. Het was heel bijzonder om deze tentoonstelling te maken en er zelf met een werk aan bij te mogen dragen.

Inmiddels zijn we bezig met het maken van het nieuwe seizoen bij DordtYart. Dit deed mij weer verlangen naar alle belletjes, het geratel, de tonen en de ritmes van Sense of Sound. Gelukkig zijn er opnames. Toen we de tentoonstelling aan het inrichten waren, vroeg ik mij af: ‘Hoe klinkt straks een halve eeuw geluidkunst? Hoe klinkt het als we alles tegelijk aanzetten?’ Speciaal voor het abonnement heb ik in (ietsjes meer dan) anderhalve minuut geluidkunst geëdit. Een halve eeuw in anderhalve minuut. 

Het ritme van de Ideofoon van Dick Raaijmakers klinkt als een (onregelmatige) hartslag door de anderhalve minuut heen. Het werk van Matthias König neemt deze hartslag over. De Zee van Nico Parlevliet ruist en geeft rust, Ad van Buuren blijft bellen en de tonen van de orgels, het werk van Matthijs Munnik en Paul Panhuysen lijken de geluiden aan elkaar te lijmen, een bodempje, een basis voor de rest. The Poet van Maria Barnas spreekt zacht en de kinderstem uit het werk van Tamar Harpaz roept ons erbij. De kakofonie die ik verwachtte, werd een compositie die ik anders nooit zo zou kunnen maken en bedenken.

Geluid #14: halve eeuw geluidkunst

Afgelopen week vond de jaarlijkse kunstbeurs Art Rotterdam plaats, een beurs waar ik de hele week aan het werk ben geweest. Nu ik weer thuis op de bank zit, probeer ik mij te bedenken wat nu de meest voor- komende geluiden zijn tijdens zo’n beurs: het geklets van het kunst- publiek, het geluid en de muziek van de (kunst)films in de hal, het gebliep van de kaarten die gescand worden in het entreegebied, de schuifdeur naar het kantoor en het trillen van mijn telefoon.

Het trillen van telefonen is een geluid dat niet meer weg te denken is uit ons dagelijks leven. Wanneer we een telefoon horen (of voelen) trillen, komen we direct in actie. Soms laten we zelfs ons werk of een leuk gesprek voor wat het is om even te kijken wie het zoemen van de telefoon veroorzaakt.
Even geleden zat ik in de auto en trilde er een telefoon in een reclamespotje op de radio. Ik vond dit best gevaarlijk; ook bestuurders zullen even uit hun concentratie raken omdat ze het bekende gezoem horen. Toch hoor je vaak wel of het je eigen telefoon is die zoemt. De combinatie van je ringtone en het getril maken het geluid net wat persoonlijker. Hoe het gezoem klinkt hangt af van het soort telefoon, het hoesje om de telefoon heen en natuurlijk de ondergrond. Een telefoon op een eikenhouten tafel klinkt anders dan op een keukenblad, een bad- kamertegel, een stoffen bank of in je broekzak.

Geluid #15: zoemende iphone

Na het behoorlijk stressvolle geluid van afgelopen week (de zoemende iPhone), ging ik op zoek naar een fijn, natuurlijk geluid als tegenhanger. Met mijn opnameapparaat liep ik naar het park hier in de buurt. Het zonnetje scheen, de vogeltjes floten. Het kon bijna niet misgaan, totdat ik een baggerboot door de sloot van het park hoorde malen. Ik had het kunnen opnemen, maar besloot in mijn archief te duiken voor het geluid waar ik eigenlijk naar op zoek was. 

Het is misschien wel een van de fijnste dingen die er is: op een bankje in het park zitten en alles aan je voorbij laten gaan. Mensen zijn onderweg naar afspraken, scheppen een luchtje in hun werkpauze pauze, bezoeken het park met de kinderen of genieten net als jij even van een momentje stilzitten. 
Vorige zomer heb ik i.s.m. Nils Davidse een geluidportret gemaakt van het Wilhelminapark in Utrecht. Alles wat een stadspark hoort te hebben was hoorbaar in het portret: kletsende mensen, ratelende studentenfietsen, voetballende jongeren, fluitende vogels, gaggelende ganzen, rinkelende fietsbellen, loeiende sirenes, brommende motoren. Het geluid van deze week is een  kort fragment uit het portret. Ga rustig even op dat bankje in het park zitten en luister naar alles wat het moment je te bieden heeft.

Geluid #16: roerig stadspark

Wanneer ik alleen in mijn atelier zit, thuis aan het werk ben of op pad ga, vind ik het heerlijk om af en toe even “de mensen” op te zoeken. Ik wijk dan uit naar een cafeetje of restaurant om wat te lezen of schrijven. Het geluid van kletsende en lachende mensen, het rinkelen van kopjes, borden en bestek vind ik een prettig omgevingsgeluid. Een soort atonale achtergrondmuziek. Ik kan mezelf er helemaal in verliezen. Vroeger als kind vond ik het al fijn: het geluid van mensen om mij heen. Als er visite was, viel ik graag in slaap op de bank. Op het strand kon ik goed ontspannen door met mijn ene oor op mijn strandlaken te liggen en met de ander het geklets van de omgeving aan te horen.

Ik luister niet echt naar de gesprekken om me heen. Soms springt er een (vreemd) woord tussenuit, lacht ineens iemand heel hard, valt er een iets op de grond, schuift iemand met zijn stoel, roert iemand met een lepeltje door een kopje of komt iemand vragen of ik nog wat te drinken wil. Dan wordt je even afgeleid van hetgeen waar je eigen- lijk mee bezig bent, het geruis van de stemmen verandert van atonale achtergrondmuziek naar woorden van pratende mensen. Ineens “ben” ik er dan weer even.

Geluid #17: menselijk geruis

Afgelopen week is er één geluid geweest waar iedere Nederlander, of bijna iedere Nederlander, wel even van genoten heeft. De lange-afstand-schaatsers onder ons zullen vooral het slijpende geluid kennen: het slijpende ijzer van de schaatsen in het keiharde ijs, ruisend over het bevroren, soms krakende meer. Anderen zullen eerder denken aan het geluid van gehakkel op het ijs, dit is het geluid van deze week.

Ik ben deze week op zoek gegaan naar de schaats- en ijspret op kleine bevroren slootjes en plassen in de buurt. Ik vind het prachtig: iedereen trekt erop uit, zoekt op zolder naar een oud paar schaatsen of rent naar de plaatselijke HEMA of Perry Sport voor een nieuw paar. Jonge kinderen zien voor het eerst ijs en kijken hun ogen uit. Ouders leren hun kinderen met behulp van een eetkamerstoel schaatsen. Buurtbewoners drinken samen een warme kop koffie of chocomelk aan de rand van het slootje. Het is een sociaal evenement ‘on-ice’ en dat geeft een prachtige collage aan geluiden. Geluiden van de ijzertjes die over het ijs heen glijden (of hakkelen), het geklets van de buurt en het aanmoedigen van de stuntelende kinderen geeft dit koude wintergeluid een warm gevoel.

Geluid #18: schaatsende buurtbewoners

Afgelopen week heb ik in mijn atelier gespeeld met drie nieuwe speeltjes: oude, analoge drumcomputers. De ritmes die ze produceren, de geluiden die daarbij horen maar ook hun uiterlijk doen mij denken aan het orgel van mijn opa ’t Hart. Vroeger speelde hij met veel plezier en grote regelmaat op een enorm orgel dat in zijn woonkamer stond. ‘Mot juh oore Lies’, en daar ging hij weer: grote knoppen op het orgel werden ingedrukt, het ritme ging van start en opa speelde Mr. Sandman.

Deze week deel ik graag met jullie een aantal ritmes uit één van de ritmeboxen (mijn favoriet van de drie), gemaakt door het bekende (orgel) merk Hammond. Er zitten zestien verschillende ritmes in met allemaal vier variaties (A, B, C & D), een aantal ‘breaks’, een volumeregelaar, een ritmeregelaar en een fade knop (die zorgt ervoor dat het geluid langzaam aan of langzaam uit gaat). Ik heb voor jullie een aantal ritmes uit- gezocht en achter elkaar geplaatst:

Ik klik de fader in en we starten met een March 4/4 Polka (A), dan horen we de Western Shuf e (A), Dixie Land (D), Hard Rock (C), Disco (C), een gezellige Samba (A), de Cha Cha Cha (C) en eindigen met een korte pittige Tango (C) waarna de ingebouwde fader zijn werk doet om het stuk mooi af te sluiten.

Wanneer je het geluid met koptelefoon beluistert, hoor je misschien wel het geklik van de knoppen. Echt een geluid dat bij deze ritmebox hoort!

Geluid #19: swingende ritmebox

Het geluid van deze week komt uit Zweden. Vandaag bezocht ik in de stad Malmö de vernissage van een tentoonstelling bij Galerie Leger. Ik was benieuwd hoe een Zweedse galerieopening zou klinken. Met een opnameapparaat in mijn tas wandelde ik naar binnen.

Het eerste dat opviel bij het binnenkomen, had niet te maken met horen maar met een ander zintuig. Het rook naar een echte opening: de geur van verse olieverf op doek, rode wijn, mensen en een nootjesmix. Kon ik jullie de geur maar meesturen met het geluid. Luisteraars die vaker naar openingen gaan, weten vast welke geur ik bedoel.

Het leuke aan de taal niet spreken en op een sociaal evenement zijn als dit, is dat je het eigenlijk helemaal niet kan volgen maar er wel wat van probeert te maken. Opvallend aan de Zweedse taal zijn natuurlijk de andere klanken zoals die van de å, de ä of de ö. Het is een prachtige taal al zeg ik het zelf. Het zingt, het is melodieus. Soms hoor je woorden die lijken op iets Nederlands. Deze fragmenten giet je in een vorm en je probeert te bedenken waarover gesproken wordt. Vaak zal het niet klop- pen.. Zou het gaan over de sneeuwstorm van vanmorgen? Misschien heb- ben ze het wel over de kleinkinderen, over de brug naar Kopenhagen die vandaag gesloten was, over de Paasbrunch van volgende week, over nieuwe regeerplannen (ik dacht het woord ‘politiek’ op te vangen) of misschien hebben ze het wel gewoon over kunst..

Geluid #20: zweedse vernissage

Een reis maken met het vliegtuig ervaart iedereen anders. De één vindt het fijn om de lucht in te gaan en even helemaal niks te kunnen doen, geniet van de voorgeschotelde boterham met kaas en bestelt misschien wel een wijntje. Een ander ervaart vliegen als iets naars, wordt al misselijk van de geur van de uitgedeelde nootjes en drinkt niks omdat je anders naar die kleine toiletcabine moet.

Ik zit daar een beetje tussenin: landen en stijgen is niet mijn favoriete onderdeel maar eenmaal in de lucht kan ik ervan genieten. Geluiden in het vliegtuig ervaar ik als iets onprettigs. Normaalgesproken ben ik groot voorstander van goed luisteren naar de dingen om je heen, maar zodra ik het vliegtuig instap doe ik mijn koptelefoon op en luister ik naar een prettig muziekje. Het komt denk ik door een aantal verschillende factoren. Allereerst zijn het vaak vreemde, onverklaarbare geluiden. Ik weet niet waar ze vandaan komen en waarom ze klinken. Ook spelen mijn eigen oren hierin een rol. Onze oren klappen nu eenmaal dicht in de lucht. Even (of heel vaak) gapen en je hoort alles weer ‘normaal’. Toch voelt dit alsof je eigen instrument, je tool tijdelijk niet goed werkt. Vervelend.

Wat ik wel leuk vind, en waar ik graag mijn koptelefoon even voor afzet, is het spreken van de crew door de intercom. Het klinkt voor mijn gevoel al jaren overal hetzelfde, het heeft iets nostalgisch. In zowel oude als nieuwe films klinkt het exact zoals het in het vliegtuig klinkt. Zouden ze hier inmiddels niet een veel mooier en duidelijker systeem voor kunnen plaatsen? Of haalt dat dan een deel van je vliegervaring weg (het hoort nu eenmaal zo te klinken)?

kgggg cabin crew prepare for landing kggggg

Voor het geluid van deze week heb ik een stukje pilotencommunicatie en een kort stukje van de daling voor jullie. Voor dit laatste deel is een koptelefoon nodig. Het is prachtig hoe de daling van het vliegtuig ook een daling in de ondertonen van het vliegtuig betekent.

Geluid #21: vliegend passagiersvliegtuig

Ik vind het heerlijk: het knarsende geluid dat hoorbaar is wanneer je een grind- of steentjespad bewandelt. Het is een zonnige ochtend, de vogeltjes fluiten en ik loop door Park Merwestein. Bij elke stap die ik zet hoor ik het knarsen van de steentjes en het tikken van wegspringende steentjes. Misschien is het de combinatie van het mooie weer en het geluid, maar ik denk direct terug aan vakanties van vroeger: zodra ik het grind onder de autobanden hoorde knarsen, wist ik dat we bij het vakantiehuisje waren.

Zo zullen misschien meer luisteraars denken aan een plek waar een pad als deze ligt. Denk aan het geluid van het grindpad om je eigen woning heen (het geluid van thuiskomen), een pad van je favoriete wandelroute (het geluid van ontspanning) of misschien wel, net als bij mij dat van de oprit van je vakantiehuisje van vroeger (nostalgie).

Om niet alleen maar positief te zijn over het geluid van de steentjes: soms blijf je het thuis horen, en dat is geen goed teken. De steentjes zijn zo klein, dat ze wel graag in de groeven van je schoen blijven steken. Het knarsen zet thuis voort, maar dan in combinatie met de houten vloer of de keukentegels. Minder fijn..

Het feit dat ik het een over het algemeen een prettig geluid vind, maakt dat ik al meerdere opnames in mijn geluidenarchief heb van verschillende steentjespaden. Deze hoort daar zeker ook in thuis!

Geluid #24: knarsende steentjes

Afgelopen week was een week vol regenbuien. Overstromingen groot en klein verraste ons keer op keer. Getik op de ramen en gespetter op de tegels. Hoe je de regenbuien en het daarbij horende geluid ervaart, hangt helemaal af van de situatie. Wanneer ik over straat loop op weg naar een afspraak en het gedruppel plotseling van start gaat, voel ik langzaam (of snel) het gevoel van irritatie opkomen. Wanneer ik thuis ben en nergens meer naartoe hoef, ervaar ik het tikken van de regen als huiselijk en gezellig.

Het moment van deze opname is vergelijkbaar met de tweede situatieschets: thuis aan tafel. Het tikken van de regen klinkt bij mijn thuis vrij hard. Dat komt voornamelijk door de enorme druppels die op de plastic golfplaten van de uitbouw ketsen. Maar je hoort nog veel meer. Wat ik mooi vind aan het luisteren naar de regen is dat je het als geruis kan beluisteren (het sproeien van de regenbui zelf) maar dat je zo af en toe opeens een harde spetter hoort. Een soort uitgelichte spetter. Ineens hoor je een druppel druppelen op bijvoorbeeld het kozijn, een pot in de tuin, bovenop een tegel of tegen je raam aan. Moet je maar eens luisteren..

Een selectie woorden om regen, een regenbui en/of regendruppels te kunnen omschrijven (op alfabetische volgorde): druipen, druppelen, kaatsen, ketsen, kletsen, kletteren, ruisen, spatten, suizen, spetteren, sprenkelen, sproeien, tikken.

Geluid #31: kletterende regenbui

De meeste mensen kennen het geluid van applaus vanuit zowel de applaus ontvanger als vanuit de applaus gever. We geven applaus als teken van goedkeuring, van waardering of bewondering. We klappen in onze handen, soms stampen we met onze voeten en wanneer we nog meer willen geven beginnen we zelfs te  uiten en roepen we iets als ‘woehoe’.

Vorige week klonken in DordtYart klanken van het Bachfestival. Een ensemble uit Kopenhagen wist de kunsthal te doen veranderen in een ware concerthal. Bij een klassiek concert in een concerthal hoort na- tuurlijk daverend applaus na het spelen van de stukken. Ik houd van het moment waarop er geklapt mag worden. Soms lijken er namelijk al verschillende momenten te zijn geweest waarop het eventueel zou kunnen. Dit blijken dan stiltes tussen de actes te zijn. Wanneer er dan eindelijk geklapt mag worden, hoeft er maar één iemand te beginnen en het gehele publiek klapt mee. Iedereen slaat de handen tegen elkaar. Daverend applaus!
Ook het eindigen van het applaus is interessant om naar te luisteren. Langzaam neemt het volume af. Langzaam vertraagt het tempo. Lang- zaam neemt het daverende af tot de stilte weer valt. Geroezemoes, geritsel van tassen en gekraak van stoeltjes blijft over tot het ensem- ble weer aanstalten maakt om verder te gaan.

Geluid #35: daverend applaus

Den Haag is de stad waar ik geboren ben. Op Scheveningen stond mijn eerste bed en klinken mijn eerste herinneringen. Tijdens het laatste jaar mijn studententijd keerde ik terug naar de stad aan zee. Vijf jaar lang hoorde ik weer dagelijks de zee suizen, de meeuwen krijsen en rode trams piepen in hun rails.
Al eerder heb ik geprobeerd het geluid van de zee te vangen. Het lukte niet: te veel geruis, te veel gedreun en gebrom van de waaiende wind. Vandaag probeerde ik het nogmaals. De wind was hard, de golven woest en de mensen lawaaierig. Eenmaal thuis de opnames terugluisterend vond ik het geluid op een bepaalde manier heel abstract en niet helemaal kloppend met mijn herinnering van het moment..

Het ruisen van de zee ervaar ik op het strand (net als de kletsende mensen en spelende kinderen) als een zeer prettig achtergrondgeluid. Nu we het geluid beluisteren via onze koptelefoon of onze speakers is het natuurlijk geen achtergrondgeluid meer. Het ruisen en suizen wat zo ontspannen is op het strand lijkt nu soms richting het lawaaierige te gaan: een harde ruisende radiozender. Soms rollen de golven weer wat rustiger, hoor je het water gedetailleerder vloeien en wat meeuwen krijsen. Daarbij missen we de context van het strand: het zand, de zilte geur en blauwe lucht. Misschien moet ik minder luisteren naar het geluid als de suizende zee die ik ken uit mijn herinnering en de abstractie van het geluid uit mijn koptelefoon beluisteren als iets nieuws.

Geluid #40: suizende zee

Een geluid dat voor mij nog steeds behoort tot mijn dagelijks geluidenpalet, maar wat voor andere oren een geluid uit het verleden zal zijn: de fluitende fluitketel. Ik hoor het elke ochtend wanneer ik een pot thee maak voor bij het ontbijt, elke middag wanneer ik na het lunchen toe ben aan een kop thee en elke avond voor een kopje voor het slapengaan. Inmiddels begint het buiten het stormachtige weer te worden waarbij ik ook tussen deze drie tijdsmomenten zin krijg in thee, mijn knalrode ketel vul en na een tijdje geroepen wordt door het gefluit. 

Ik kan me voorstellen dat het fluiten van de fluitketel niet in ieders oren fijn klinkt, bijvoorbeeld wanneer de ketel net iets te lang doorfluit. Je wordt er zenuwachtig van en raakt opgejaagd en geïrriteerd  Wanneer ik het geluid terugluister op de opname, moet ik zeggen dat het ook wel op mijn zenuwen werkt. Misschien omdat ik op het moment van luisteren geen invloed meer heb op de situatie, en moet afwachten wanneer het gefluit dimt.
Toch denk ik dat bij velen het gefluit als nostalgie in de oren klinkt. Theekokers van tegenwoordig vind ik persoonlijk wat ongezellig. Vanaf het moment dat je de knop inschakelt en lichtje gaat branden, lijken sommige theekokers op te willen stijgen. Hard gesuis en geruis, tot die ene klik aan het einde wanneer het water net begint te borrelen. Mijn auditieve voorkeur gaat dan toch uit naar het fluiten.

Geluid #55: fluitende fluitketel

Instituut voor Huisgeluid / Institute for Domestic Sound

Popular tracks by Elise 't Hart