Medya gibi kamusal alanın merkezindeki bir sektörde çalışmaya
başlayan sonrasında da bir siyasi partinin kurucu ve merkez karar
yönetiminde var olan ilk başörtülü olarak “başörtüsü” üzerine olan
kitaplar, filmler hep ilgimi çeker. Bizim hikâyemizin devamında ona
eklemlenen hikâyeleri izlerim, olanı yargılamadan anlamaya çalışırım.
Her şeyden önce, etrafta başını örtenlerin sayısının 3-5 olduğu bir
dönemde başını örtmeyi ve ona uygun bir yaşam tarzını kendi
isteğiyle bir kimlik ve ideolojik duruş olarak tercih eden birisi olarak
anlaşılmak ve önyargıları değiştirmek için verilen mücadelenin
zorluklarını çok iyi bilirim. “Aman canım ne kadar da çoğaldılar…”
diyenlerle, bizi tarihin sapması, incelenmesi gereken bir nesne olarak
görenlerle, adeta böcek muamelesi yapanlarla mücadele içinde bir
ömür geçiren birisi olarak yargılamadan anlama gayretimin sürdüğünü
söylemek isterim.
Her iki mahalleden, sekülerlerden de dindarlardan da çok laf
işittiğimiz, suçlandığımız, ayrımcılığa uğradığımız bir nefret objesine
dönüştürüldüğümüz günler çok eski değil. Hepsi biz yaşarken oldu.
1980 sonrası başını örtenler olarak bizim hikâyemiz dindar kadınların
birey kimliklerinin geliştiği, geleneksel rolleri sorguladıkları, İslami
prensipleri önceleyerek kendi tercihleriyle kurdukları bir yaşamın
içinde haklarını alma, var olma mücadelesiydi. 1980 öncesinin hidayet
hikâyelerinden daha farklı gelişti. Bu mücadele bitmedi elbette, bugün
de sürüyor. Ancak kavram setleri değişerek…

Ayşe Böhürler - Başörtüsünden vazgeçme deneyimi

Türkiye’de “Demokrasi sorunu nasıl ve ne zaman ortaya çıktı” sorusu üzerine yapılan
tartışmalar 90’lı yıllarda çok önem kazanmıştı. Türkiye’nin demokratikleşmesinin önündeki
engel Cumhuriyet’in inşası ve tek parti döneminden kalan bir siyasal miras mı ya da kültür
mü sorusuyla yola çıkan yerli, yabancı yazarlar konuya farklı bakış açıları ortaya koymuştu.
Bu konuyu tartışmaya açan bir tür Kemalizm sorgulaması haline getiren sol, liberal ve İslamcı
yazarlar farklı bakış açılarıyla tarihi okumalar ortaya koymuşlardı ve özünde
“demokratikleşememe” eksenindeki tartışmayı gündemde tutmuşlardı. Bugün konu o kadar
gündemde olmasa da Anayasa değişikliği bu değişimlerin en nihai aşaması olarak önümüzde
duruyor. 90’lı yıllarda hararetle yaptığımız bu tartışmalar bu çerçevede tekrar gündemimize
girdi. Ancak konu Meclis’te gördüğüm kadarıyla çok sığ argümanlarla tartışılıyor.
1990‘lı yıllarda demokratikleşme adına tartışılan ve demokratikleşmenin önünde engel
sayılan pek çok konusu bugün artık aşıldı. Bu da merkez siyasette konumlanan muhafazakâr
demokrat olarak kendini tanımlayan, milliyetçi, liberal, İslamcı çevrelerin bir ortak merkezi
haline gelen, yer yer de sol çevrelerin de desteğini alan AK Parti iktidarı sayesinde oldu. Türk
Ceza Kanunu’nun 312. maddesindeki değişiklikten, Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin
kaldırılmasından başlayarak, Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu’ndaki değişikliğe, Bilgi
Edinme Kanunu’na, Kürt meselesindeki açılıma kadar pek çok değişiklik bu 23 yıllık iktidar
döneminde gerçekleşti. 2005 Diyarbakır konuşmasında “Her sorunu daha çok demokrasi,
daha çok vatandaşlık hukuku ile çözeceğiz. Büyük devlet kendisi ile yüzleşerek hatalarını
sevaplarını masaya yatırıyor. Kürt sorunu benim de sorunumdur. Sorunların parça parça
adresi olmaz” diyen Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliği ve cesareti
demokratikleşme için önemli adımlardan sadece birkaç tanesiydi.

Ayşe Böhürler - Söz milletin de ‘millet’ kim?

Nasıl bir dünya düzeniyle karşı karşıyayız... Tek kutuplu, iki kutuplu, çok kutuplu mu yoksa bir
anarşiye doğru mu gidiyoruz?
Kaliforniya Üniversitesi’nden siyaset bilimi profesörü David Wilkinson mevcut uluslararası
sistemin, soğuk savaşın artık sona erdiğini varsaydığı 89 sonrası için tek kutuplu görünse de
hegomonsuz olduğunu söylemişti.
Katar Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden Muhammad al-Muhtar al-Shinqiti ise
yaşadığımız süreci “jeopolitikanın geri dönüşü” olarak adlandırıyor. “Özellikle Ukrayna
savaşının başlangıcından bu yana görmekte olduğumuz dönüşüm, eski jeopolitik fikirlerin
yeniden gündeme geldiğidir” diyen Shinqiti, AK Parti’nin 2022’de düzenlediği 21. Yüzyılda
Siyaset ve Yeni Açılımlar Forumu’nda dikkat çekici bir konuşma yapmıştı. Bölgemiz için İngiliz
jeopolitikçi James Fairgrieve’nin “ezilme bölgesi” terimini kullanmıştı: “Bu terim Doğu Avrupa
için kullanılmış olsa da bizim bölgemiz için de iyi bir tanımlama olabilir. Burası bir ‘ezilme
bölgesi’ çünkü tarihsel olarak büyük kara güçleri, bu bölgede büyük deniz güçleriyle rekabet
ediyor. Ve elimizde bir ya da iki seçenek var: Ya bu bölgeyi o büyük güçlerden koruyacak bir
iç güç olmalı ya da bütün bölge büyük güçler tarafından yok edilip bölünecektir.”
Küresel sistemde çok büyük bir dönüşüm yaşanırken bölgemiz de kritik bir dönemden
geçiyor. Tam da bu noktada Hakan Fidan’ın Türk Dışişleri’ni güçlendirme, yeniden
yapılandırma çalışmalarını çok önemli buluyorum. Bu doğrultuda Dışişleri Teşkilatı’nı
Güçlendirme Vakfı’nın önemli bir adım olacağına inanıyorum.
Başta dış politikada büyük başarılara imza atan Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan’a
ve Türk diplomasisine nitelik kazandıracak ufku ile Dışişleri Bakanımız Hakan Fidan’a
teşekkürü borç bilirim. Barışın kurmayları olacak Türk diplomatlarına da selam ediyorum.
TERCÜME ODASI’NDAN DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI’NA…

Ayşe Böhürler - Barışın kurmayları

Eflatun “Konuşma, aklını kullanma sanatıdır.” diyor. Her konuda her yerde pek çok itiraz
dinliyor, okuyoruz. Bunların büyük bölümü konuyla ilgili bir cümleyle başlıyor ardından taa
Aristo’dan beri Safsata Kılavuzu’nda tanımlanan örneklerden birine dönüşüveriyor. En çok
kullanılan da “argumentum ad hominem”, bir argümanı ya da hükmü, delillerle değil, hükmü
ya da argümanı ileri süreni karalamak suretiyle çürütmeye kalkışmak anlamındadır ve mantık
ilminde safsataya girer.
AB’YE GİREBİLİR MİYDİK?
Bu tartışma hiç bitmiyor. Niye almıyorlar sorusuna cevaplar çeşitli. Çoğunluk suçu
Türkiye’de buluyor. Öyleydi böyleydi derken işin faturası her seferinde anlamsız yere
Türkiye’ye çıkıyor. Türkiye’nin bu konuda gösterdiği gayret yok sayılıyor.
Bugünlerde Avrupa Parlamentosu seçimleri var. 400 milyon insan seçimlerde oy kullanacak.
Nüfusa göre en büyük ülke Almanya 83 milyon ile en kalabalık AB ülkesi. Onu 64 milyon ile
Fransa takip ediyor. Geri kalan ülkeler İtalya, İspanya ve diğerleri. Türkiye eğer Avrupa
Birliği’ne alınmış olsaydı 85 milyon nüfusuyla Avrupa Parlamentosu’na en fazla temsilci
gönderecek ülke olacaktı. Belki de bu nedenle 2005 yılından itibaren her ülke Türkiye’yi
Avrupa’ya almayacaklarını art arda sürekli açıkladı. Türkiye düşmanlaştırıldı ki bu,
Avrupa’da aşırı sağ partiler iktidar veya iktidar ortağı olmadan önceydi. Hal böyle iken
Türkiye’ye Avrupa kapılarını kapatan Batı’nın tutumu görülmeden sorunun odağı olarak
Türkiye’nin görülmesini içselleştiren yerli siyasetçilerimize her seferinde hayretle bakıyorum.
YENİLGİDEN SONRA
Cambridge Üniversitesi Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Ayşe
Zarakol’un kitabı aldığı ödül ile dikkatimi çekmişti. Yenilgiden Sonra başlığı altında ‘Doğu
Batı ile Yaşamayı Nasıl Öğrendi’ sorusunu kitabın kapağına taşıyan Zarakol’un kitabı
klişelere takılmadan son derece mesafeli bir noktadan Batı’nın Batı dışı toplumları
damgalayan-lekeleyen bakışına ışık tutuyor.
Ayşe Zarakol diyor ki: “Batılı olmayanların uluslararası sisteme dâhil edilme tarzının yol
açtığı tedirginlikleri ve bu tedirginliklerin dünya siyasetinin temel dinamiklerini nasıl
biçimlendirdiğini araştırdım. Batı’yı saplantı haline getiren ülkelerden yola çıktım. Rusya,
Japonya ve Türkiye örneklerinde kendini hakir görme Batı’yı yüceltme davranışlarında
gördüğüm benzerlikler bu konuyu ele almama sebep oldu. Bu üç ülke de Batı tarafından
mağlup edilmiş imparatorlukları bitirilmişti.
Sekiz yıllık çalışmanın ürünü olarak Yenilgiden Sonra/Doğu Batı ile Yaşamayı Nasıl Öğrendi
kitabı Cambridge yayınlarından (After Defeat: How The East Learned to Live With The
West) 2010’da çıkıyor.
“Türkiye hakkında bir kitap yazmaktan ziyade Amerika’da o zamanlar hâkim olan
uluslararası ilişkiler teorilerine eleştirel bir bakış açısı getirebilmek, Türkiye, Japonya, Rusya
örneklerini beraber değerlendirerek, gözden kaçırdıkları bazı dinamiklerin aslında dünya
siyaseti için ne kadar önemli olduğunu inkâr edilemeyecek şekilde göstermek istedim. Mevcut
hâkim görüş; ‘Bir ülkenin dış politikasını tamamen askeri ve ekonomik gücü belirler, diğer
faktörler önemsizdir.’ Benim amacım askeri ve ekonomik gücü yadsımak değil ama dış
politikayı belirleyen başka önemli şeyler de olduğunu göstermekti.”

AYŞE BÖHÜRLER - Eleştiri Mi Ad Hominem Mi?

Ev alma komşu al derler. Son günlerde bu sözün benim için tezahürü Meclis’te oda komşum
İstanbul Milletvekili Oğuz Üçüncü oldu. Oğuz Bey Almanya’da yetişmiş, orada uzun süre Milli
Görüş teşkilatlarının başkanlığını yapmış, sistematik ve analitik düşünme tarzı, olayları farklı
bakış açılarıyla birlikte ele alabilme yeteneğiyle şahsına münhasır bir siyasetçi. Avrupa
Parlamento seçimleri akabinde soluğu odasında aldım. Sohbet ederken baktım olmayacak;
bilgisayarı da aldım, konuştuklarımızı özetlemeye başladım. Sohbetin üst başlığı şöyle oldu:
Avrupa’da siyasette ortaya çıkan bir boşluk var, bu boşluğu kim veya neler dolduruyor?
SAĞ PARTİLER AVRUPA’DA İKTİDARA GELİR Mİ?
Tek başlarına zor görünüyor. Koalisyon olabilir, o zaman da “Kim onlarla koalisyon yapar?”
Mesele Almanya’da bir Hristiyan Demokrat-AfD koalisyonu olabilir mi? Bu ihtimal Avrupa’nın
tarihi hafızasında kötü hatıraları da canlandırıyor. Weimar Cumhuriyeti’nde Hitler’in yükseliş
sürecini ve burada kilit rol oynayan Merkez Katolik Partisi hatıra geliyor. Merkez Katolik
Partisi lideri Weimar, Cumhurbaşkanı’nı, Hitler’i başbakan yapmaya ikna ederken “Eli bizim
elimizde” diyordu.
AVRUPA BARIŞI BİTİYOR MU?
Seçim sonuçları yukarıdaki soruyu akla getiriyor. Görünen o ki; Macaristan, Avrupa Birliği’nin
çıbanbaşı. Ancak orada da farklı bir şey oluştu, seçimlerde diğer ülkelerde sağ partiler
yükselirken Macaristan’da Urban’ın oyu düştü. Avrupa Birliği’nin geleceğini etkileyenler
içinde Urban’ın payını da görmek gerekiyor. Oğuz Üçüncü diyor ki:
“Ülke ülke sonuçları tetkik etmenin önemini ayrıca belirtmek gerekiyor. Zira Fransa, Almanya
ve Avusturya’da çok büyük başarılar söz konusu iken ve İspanya, Portekiz, İtalya ve
Yunanistan gibi ülkelerde nispi artışları görüyoruz. Ancak Polonya’da PİS Partisinin oyları çok
ciddi düştü ve Macaristan’da Fidesz Partisi de iki koltuk kaybetti. Hollanda’da Wilders’in PVV
Partisi ise beklenenin aksine birinci parti olamadı. İskandinav ülkelerinde milliyetçi akımların
oyları düştü.
Sağ ve sol ekstremist partiler Ukrayna’ya askeri ve mali destek vermeyi yanlış buluyor,
ateşkes sağlayarak Rusya ve Çin ile ilişkilerin normalleşmesini savunuyorlar. Ayrıca
yaptırımlara da karşı çıkıyorlar. Rusya ve Çin makamlarının bu partilerle yakın ilişki kurmaları
ilgi çeken ayrı bir nokta. Bu partilerin başarılarına önemli katkı sağlayan Telegram (Rusya) ve
TikTok (Çin) uygulamalarını da zikretmemiz gerekiyor.

Ayşe Böhürler - Avrupa siyasetinde ortaya çıkan boşluk!

Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan ile CHP lideri Özgür Özel görüşmesi, ardından
Özgür Özel’in Cumhur İttifakı’na yönelik sözleri ve özellikle de ‘AK Parti’ ismini vermeden
“suç ortağı” tanımını kullanması pek çok yorumu beraberinde getirdi. AK Parti-CHP
ittifakından ve de bundan “normalleşme” koduyla söz edilmeye başlandı.
Böyle bir durumda ilk akla gelen: “AK Parti-MHP ittifakı ‘anormal’ miydi ki CHP ile ittifak
normal olsun!”
İşin tuhafı siyaset anlayışları merkez sağda konumlanmış iki partinin ittifak etmesinden daha
normal ne olabilirdi. Ki bu ittifak dar geçitleri, zor zamanları görerek, zor sınavları vererek
çetin testlerden geçerek bugüne kadar geldi.
Seçim sonuçlarına bakarak bir analiz yapıyorsak burada dikkate alınması gereken bu ittifakın
seçmeni. Cumhur İttifakı’na oy vermemiş ve asla vermeyi de düşünmeyen seçmenin
yorumları, ittifakın siyasetine neden yön versin?
Bu “kutuplaşmayı bitirmek” ya da “normalleşme” başlıkları da bu ittifakın seçmeninin talebi
değil ki. Ayrıca “normal”i kim belirliyor? En önemlisi kimin normalinde buluşacağız?
“Cumhur İttifakı Türkiye’yi kutuplaştırdı” sözlerini arkası boş bir klişe olarak görürüm. Hele ki
her şeyin zıddıyla kaim olduğu bir evren dinamiği içinde. İnanan ve inanmayanlar, yaşam
tarzı, ideolojik farklılıklar her şeyin ötesinde sınıflar, gelir eşitsizlikleri, eğitim durumları gibi
pek çok faktör bizi doğal olarak kutuplaştırır. Çok basit bir örnek: Galatasaray ya da
Robert mezunuysan kesin çağdaşsın, imam-hatip okullarından mezunsan kesin gericisin…
Gerici, dinci, örümcek kafalı gibi klişeler hâlâ kullanılıyor. Yılların içinde oluşmuş böylesi
önyargılar elbette siyasi tutumlara da yansıyor. Ben vatan, dil, din, devlet, aile kavramlarının,
korunması gereken en önemli varlıklar olarak görüyorum. Aile kurmayı teşvik edelim diyoruz,
Meclis’te duymadığımız laf kalmıyor. Çünkü dünya görüşlerimiz de yaşam tarzlarımız da
farklı, doğal olarak siyasi görüşlerimiz de farklı kutuplarda. Kutuplaştıran Cumhur İttifakı
değil, hayatın bizatihi kendisi.

AYŞE BÖHÜRLER - Siyasette zorlama yorumlar

Rum bir arkadaşım, “Benim hangi iltifatla büyüdüğümü biliyor musun?” diye sormuştu. “En entelektüel
arkadaşlarımın, ‘Ben Rumlarla büyüdüm’ demesiyle…” (Rumları senden iyi tanırım iç sesiyle). Ben de ona,
“Benim teyzem de başını örterdi ama...” iltifatına hayli mazhar olduğumu söylemiştim. (Sadece yaşlı
kadınların başörtülerinin mazur görüldüğü iç sesiyle...)
Kendisinden olmayanı onaylanmak için nasıl olması gerektiğini öğütleyen ifade biçimlerinin içinde mizah
taşıdığını düşünmüşümdür hep. Hayatımda hiç seküler birine nasıl seküler olması gerektiğini söylemedim.
O, seçtiği yolu zaten benden iyi biliyordur diye düşünürüm.
Fakat bizim kaderimiz mi böyle, yoksa kimliğimizi yeterince ifade edemiyor muyuz bilmiyorum ama daima
bizim seçtiğimiz yoldan gitmeyenlerin bize nasıl inanmamız gerektiğini öğretmelerine muhatap
olmuşuzdur. Ertuğrul Özkök; Sibel Eraslan ve benim yazılarımızla ilgili yazdığı yazıda onlardan biri olmaya
devam ettiğini gösterdi.
Ertuğrul Özkök bu ülkenin yakın tarihinde “başbakan seçebilecek” kadar büyük bir gücün sahibi olarak
tanınır. Gerçekte öyle değildiyse bile en azından bu algının yerleşmesine bizzat kendisi yardımcı olmuştur.
İyi bir örnek verebilirim; 1998 yılında Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel bir gazeteci grubuyla yurt dışına
çıkmıştı. Seyahat boyunca Ertuğrul Özkök’ün fotoğrafları her zamanki gibi Cumhurbaşkanı’ndan çok daha
fazla ilgi çekmişti. Heyet döndüğünde Yeni Yüzyıl gazetesinin manşeti şöyleydi: “Ertuğrul Özkök yurda
döndü.”
Zamanın Başbakanı Tansu Çiller istediği için bıyığını kesen ve aynı zamanda Tansu Çiller istemediği halde
mayolu fotoğraflarını yayınlayan şakacı birinden söz ediyoruz. Tıpkı Ertuğrul Özkök gibi ben de zaman
zaman çeşitli sorular sorarım kendime? Ahmet Kaya yaşıyor olsaydı ve zaman zaman Kürt şarkıcılara
ilgisini yazan bugünkü Ertuğrul Özkök’ü görseydi, ona ne sorardı?
Özkök hiçbir şeye kızmaz, kin tutmaz, yeni şartlara kolayca uyum gösterir. Ve her zaman iyi yerler edinir.
İktidar değiştiğinde AK Parti Genel Merkezi’nin önünde Erdoğan tarafından kabul edilebilmek için gece
çok geç saatlere kadar usanmadan beklediğini hatırlarım.
Bu arada Özkök’ün yazısında en hoşlandığım bölüm, kuşkusuz Eraslan’ı ve beni kahraman bulduğu
satırlardı. Bizi kahraman olarak tanımladığı için değil, bu takdirden hiç haberimiz olmadığı için… Çünkü
sözünü ettiği dönemde Özkök’ün değil bizi kahraman bulmak, bir insan hakları mücadelesi verdiğimizi
düşündüğünden bile haberimiz yoktu. Zamanın ruhuna uyarak, bu düşüncesini kamuoyundan titizlikle
saklamıştı. Çok merak ediyorum; acaba AK Parti bu kadar güçlü bir iktidar olmasaydı yine aynı iltifatlara
mazhar olacak mıydık?

AYŞE BÖHÜRLER - Ötekine Yapması Gerekeni Söyleme Alışkanlığı

Prof. Dr. Şükrü Hanioğlu akademik çalışmalarına İstanbul Üniversitesi’nde başlar. Şerif Mardin, Tarık Zafer
Tunaya, Kemal Karpat gibi önemli isimler çalışmalarında etkili olur. Abdullah Cevdet üzerine yazdığı
doktora tezi sahada bir ilk sayılabilir. Sabırlı ve kuyumcu titizliğiyle çalışan bir akademisyen olarak
biliniyor. Otuz yılı aşkın süredir Amerika’da Princeton Üniversitesi’nde yakın dönem tarihi dersleri veriyor.
Şükrü Hoca üniversitede basın tarihi derslerimize gelmişti. O zaman da ezber bozan, özgün bir
akademisyendi. Jön Türkler, İttihat ve Terakki ve erken dönem Cumhuriyet üzerine yaptığı çalışma izleğini
Batı’da devam ettiği akademik yaşamında sürdürdü. Uzun süredir Türk Kahvesi’nde konuk etmek
istiyordum. Nihayet 30 Haziran’da kendisini ağırlama fırsatım oldu. Programda erken Cumhuriyet
tarihindeki zihniyet analizleriyle bugün arasında bağ kurdu. Öyle ki; sadece program sonrası süreçte
katıldığım Meclis çalışmalarında bu zihniyetin devamlılığına şahit oldum.
Meclis’te muhalefetin (bu bazen CHP, bazen DEM, bazen İYİ parti olabiliyor) söylemlerinde Atatürk
dönemine ilişkin, eğitim, din, Türk tarihi üzerine yapılan konuşmalarda tekrarlanan pek çok klişenin ve
düşüncenin 100-150 yıl öncekilerin tekrarı olduğunu fark ettim. Kürsüde sık sık bilimin izinde gitmek
üzerine kurulan cümleler, CHP vekilinin evrim dersinin ders kitaplarından çıkarılmasının bir felaket
olduğunu söylemesi, DEM vekili Özgül Saki’nin hayvan hakları ile ilgili tartışmayı Darwinizmin inkârına
bağlayıp, muhafazakâr vekillerin evrim teorisini reddettiği için bu yasayı hazırladığını ileri sürmesi gibi pek
çok olay sayabilirim.
Aşağıda yazılanlar bugün ile bağlantılı. Çünkü bugünkü kutuplaşma, Cumhuriyet’in lideri Mustafa Kemal
Atatürk’ün ve kurucu ekibin zihniyet dünyalarının nasıl şekillendiğiyle ve o dönemin ruhuyla çok yakından
ilişkili. İki bölüm olarak planladığım bu yazı bir özettir. Detaylar Şükrü Hanioğlu’nun Atatürk-Entelektüel
Biyografi kitabındadır. Ancak bilgi ve belgeler ışığında yazılan bu kitapta okuduklarım Türkiye’de iki
mahalle olarak ortay çıkan yaklaşımın tarihine işaret ediyor. Bir zihniyet inşası ve devamlılığı üzerinden
aşağıda okuduklarınız bugüne de ışık tutuyor. “Nurlar içinde yatsın” temennisi yerine geçen “Işıklar içinde
yatsın” lafına kadar derin bir zihniyet analizine kapı açıyor. Yargılamadan anlamanın peşinde olduğumu
belirtmek isterim.
BİR ENTELEKTÜEL BİYOGRAFİSİ OLARAK ATATÜRK KİTABI
Doktor Abdullah Cevdet, Türkiye Cumhuriyeti’nin düşünsel fikir babalarından birisi. Şükrü Hanioğlu
doktora tezini yine bir zihniyet analizi ve entelektüel biyografi olarak Abdullah Cevdet üzerine yaptı.
Hanioğlu, Abdullah Cevdet’i bugünkü Cumhuriyet zihniyetinin fikir babası olarak görür. Bunu da şöyle bir
anekdot ile anlatır: Atatürk, Abdullah Cevdet&#39;i bir dönem mebus yapmak istiyor. A. Cevdet, bunu, İçtihad
mecmuasında “Gazi Paşa&#39;nın Köşkünde” makalesinde anlatır. Atatürk, “Doktor sen bunca yıl bir sürü
şeyler yazdın. Şimdi bunlar hayata geçiriliyor ne diyorsun?” diye sorar. Abdullah Cevdet bundan çok
etkilenir. Makalede çok ilginç de bir ifade kullanarak der ki: &quot;Gazi Paşa ile görüştükten sonra şunu
anladım ki, o, başkalarının kulaklarıyla duymayı ve başkalarının gözleriyle görmeyi istemeyen ve kabul
etmeyen bir insan.&quot;

AYŞE BÖHÜRLER - Cumhuriyet’in fikir arka planı…

Cumhuriyet&#39;i inşa eden fikirlerin arka planını anlamak için, bilimcilik ve materyalizme, ordu-devlet
ilişkilerine ve Atatürk’ün zihniyet dünyasına yön veren kitaplara birlikte bakmak gerekiyor.
Şükrü Hanioğlu’ndan notlarla bu süreci takip ederken II. Meşrutiyet döneminde Türk-İslam sentezinin ön
plana çıktığında kalmıştık. Temeli önce Kahire’de, sonra İskenderiye’de çıkan Türk dergisinde atılan
seküler Türkçülük ise erken Cumhuriyet döneminde daha güçlü bir şekilde gündeme gelir. Atatürk çok
genç yaşlardan itibaren bu seküler Türkçülüğün etkisi altında kalır. 1918’de not defterine yazdığı bir
küçük ifade fikrini özetler: ”Türklük mefkûresi!”
Kendisine çok yakın olanlardan Yakup Kadri diyor ki: “Atatürk çok koyu şeydâ bir Türk milliyetçisiydi.”
Bilimcilik tek başına bilime önem vermek değil bunun ötesinde bir şey. Hanioğlu, kendisiyle yaptığımız
sohbette bu farkın altını özellikle çiziyor: “Bilimcilik dediğiniz zaman bilimin sonunda bütün toplumsal
sorunları halledeceğini ve yeni bir toplumun ahlâkî temelleri de dâhil olmak üzere bütün temellerini
hazırlayabileceğini düşünüyorsunuz. Bilimden başka hiçbir şeye ihtiyacınız yoktur. Bilim sonunda
toplumun ahlâkını da düzenleyecek, yeni toplumsal ilişkileri de kuracaktır. Atatürk burada Jean Marie
Guyau’nun fikirlerinden etkileniyor. Guyau kitabında ‘geleceğin toplumunda din yokluğunda ne
yapılacağını’ ele alıyor. Kitabı çeviren de Abdullah Cevdet’tir. Atatürk’ün ‘En hakiki mürşid ilimdir’ sözü
bilime verilen öneme indirgenemez. Bu söz aslında ‘bundan başka hiçbir şeye ihtiyaç yoktur’ anlamına
gelir. Atatürk’ün bu fikirlerini daha keskin şekilde ifade eden sözleri de var. Diyor ki; ‘Biz sadece ilme
dayanırız ve bunun dışında hiçbir şeye ihtiyacımız yoktur.’ Atatürk’ün dünyaya bakışını şekillendiren
ikinci temel sütun da bu.”
Cumhuriyet ideolojisi; hiç sorgulamadan modern Türkiye’nin sadece bilime dayanması gerektiğini
savunan bir ideolojidir.
GOLTZ VE SİLAHLANMIŞ MİLLET
Sadece M. Kemal Paşa’nın değil Celal Paşa’nın, Enver Paşa’nın da askeri stratejilerini, fikirlerini
şekillendiren en önemli isim Von der Goltz’tur.
Goltz Paşa aslında Almanya’da Harbiye mektebi türünde bir akademide ders veren bir kuramcıdır. 1883
yılında yayımladığı Das Volk in Waffen (Silahlı Millet) isimli kitabı, 1885 yılında Millet-i Müsellâha
başlığıyla Türkçeye tercüme edilir. Enver Paşa bir mektubunda “Goltz’un kitabı benim hayatımın
rehberidir” diyor. Aynı şekilde bütün o kuşağın ciddi biçimde bu teoriden etkilendiğine dikkat çeken
Hanioğlu, “Kendilerini toplumun yön göstericileri, toplumu gitmesi gereken yere götüren kılavuzlar
olarak gördüler” diyor. Onlar sadece komutan değil aynı zamanda toplumu geleceğin büyük
çatışmalarına hazırlaması gereken liderlerdi.
HANGİ ATATÜRK SORUSU

AYŞE BÖHÜRLER - Şeydâ bir Türk milliyetçisi olarak Atatürk

Devletlerden çok daha büyük bütçeleri yöneten teknoloji şirketleri dev yığışımlara
dönüştüler. Artık devletlerin yasalarıyla, kurallarıyla uğraşmak istemiyorlar. Kendilerini kendi
yasalarını koyacak güçte hissediyorlar. Kâr maksimizasyonu dışında hiçbir etik, ahlâkî
kaygıları yok. İletişim teknolojileriyle her şeyi aşıp bireye sızma kapasitesiyle sınırların
anlamsız olduğu bir dünyaya hükmediyorlar. Ve suç çetelerinden kötü niyetli kişilere kadar
herkes için elverişli ortamlarını “özgürlük” maskesiyle kolayca kamufle ediyorlar.
Zihinlerine girdikleri çocuklar ömür boyu onların sunduğu pek çok şeyin müşterisi oluyor.
Alıcı garantisi de böyle sağlanıyor. Tekno-kapitalizmin dizginlenemez dünyasında birey
kendini nasıl koruyacak, devletler hangi önlemleri alacak? Bu yeni dönemin önündeki en
önemli soru olarak duruyor. Teknoloji şirketlerinin sosyal medya platformlarının özgür
düşünce kılıfıyla binbir zehrin akıtıldığı, gerçeklerin gizlendiği, parayı bastıranın kendi
gerçeğini dayattığı, toplumları manipüle ettiği bir dünyanın çığırtkanları da ne yazık ki
içimizden birileri…
Çin, Rusya gibi ülkeler yerli sermayeyle kurulmayan platformlara kapılarını daha önce kapattı.
Çin siber seddini “Çin&#39;in Büyük Ateş Duvarı” olarak isimlendirdi. Çin&#39;de Google&#39;ın millî ve yerli
alternatifi Baidu. WeChat ise adeta “her şeyin uygulaması”: Uygulamanın içinde mesajlaşma,
sesli ve videolu görüşme, sosyal paylaşım, yemek siparişi verme, oyun oynama ve hatta
çöpçatanlık hizmetleri bile yer alıyor. Çin, Batı için ayrı, kendi toplumu için ayrı yazılımlar
üretti. TikTok Çin’de kullanılmayan Çin kaynaklı bir sosyal medya uygulaması. Bu ülkeler Batılı
teknoloji devlerinin tutsağı olmak istemiyorlar.

AYŞE BÖHÜRLER - SOSYAL MEDYADA EGEMEN KİM?

Sosyal medyanın en güçlü haber mecrası Yeni Şafak.
Yeni Şafak Gazetesi olarak yayın hayatına başladığımız ilk günden itibaren ülkemizde demokrasinin tüm kurumları ile yerleşmesi, milli irade ve değerlerimizin hâkim olması için tüm gücümüzle çalıştık. Bu ülkenin geleceğinin derin sularda boğulup gitmemesi için çaba sarf ettik. Fırtınalı günlerde sığınılacak bir liman olduk. Bugüne kadar ülkemize yapmış olduğumuz katkıyı bundan sonra da okurlarımızın desteği ile sürdürmeye devam edeceğiz. Her gün Yeni Şafak’la yeni bir umut olacak.

New tracks tagged #Ayşeböhürler